Γράφει ο Παπασαραντόπουλος Πέτρος

Η πανδημία του κορωνοϊού έπληξε την καρδιά της λαϊκιστικής αφήγησης.

Σύμφωνα με αυτή την αφήγηση, οι σύγχρονες κοινωνίες συγκροτούνται σε δύο διακριτά σύνολα, τον «λαό», που είναι άσπιλος, αμόλυντος και άμωμος, και την «ελίτ», που είναι διεφθαρμένη. Επιπλέον, ο «λαός» είναι το 99% του πληθυσμού, ενώ οι «ελίτ» μόνο το 1%. Οι αυτοχρισθέντες εκπρόσωποι του λαού έχουν όλες τις λύσεις εύκολες, απλές και κατανοητές.

Ολο αυτό κατέρρευσε με πάταγο με την πανδημία. Φάνηκε ότι δεν υπάρχουν απλές λύσεις και ότι οι πολιτικές αποφάσεις πρέπει να παρθούν λαμβάνοντας υπόψη τις θέσεις των εξειδικευμένων επιστημόνων. Οι περισσότεροι λαϊκιστές ηγέτες αντέδρασαν με οργή. Ο Τραμπ, που δήλωνε ότι ο ιός είναι μια απλή γρίπη. Ο Τζόνσον, που μοίραζε χειραψίες λίγο πριν μπει στην εντατική. Ο Μπολσονάρο, που ζητούσε να φερθούμε «αντρίκια» σε αυτή τη μικρογρίπη. Ο Ερντογάν, που υιοθετούσε τη θεωρία ότι το τουρκικό DNA παράγει ανοσία στον ιό. Οι αμερικανοί τηλευαγγελιστές που υποστήριζαν ότι ο ιός είναι ένα Hoax των Δημοκρατικών για να πλήξουν τον Τραμπ.

Αυτή η αντίδραση είναι κατανοητή. Η πανδημία αποδομεί τη φαντασιακή κοινότητα (imagined community) που έχει επινοήσει ο λαϊκισμός. Πλέον δεν είναι ο λαός εναντίον της ελίτ, αλλά το σύνολο των κοινωνιών εναντίον ενός αόρατου εχθρού. Ενός εχθρού που δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με εξορκισμό αλλά μόνο με εξειδικευμένη επιστημονική γνώση, που οι τρισκατάρατες ελίτ κατέχουν, δεδομένου ότι δύσκολα θα μπορούσε κανείς να θεωρήσει τους επιδημιολόγους «απλό λαό». Οπως χαρακτηριστικά επισήμανε ο Ομπάμα, «οι πανδημίες έχουν τον τρόπο να διαπερνούν τον πολύ θόρυβο και την ανακύκλωση αερολογιών για να μας θυμίζουν τι είναι πραγματικό και τι είναι σημαντικό. Η κρίση μάς θυμίζει ότι η διακυβέρνηση έχει σημασία. Οτι τα γεγονότα και η επιστήμη έχουν σημασία».

Στο σημείο αυτό συντελείται μια θεμελιώδης μετάλλαξη της λαϊκιστικής αφήγησης. Πλέον επιστρατεύει στη φαρέτρα της τις θεωρίες συνωμοσίας, συστατικό αλλά όχι κυρίαρχο στοιχείο, μέχρι τώρα, του λαϊκιστικού λόγου. Ο ιός κατασκευάστηκε σε εργαστήρια από κάποιους κακούς για να πλήξουν τους καλούς. Το ποιοι είναι οι κακοί και ποιοι οι καλοί διαφέρει κατά περίσταση. Για τον Τραμπ είναι οι Κινέζοι. Για τους Κινέζους είναι οι Αμερικανοί που τον μετέδωσαν στην Κίνα. Για τον Μαδούρο είναι ένα βιολογικό όπλο των ΗΠΑ για να πλήξουν την Κίνα. Για τον Σαλβίνι, για όλα φταίει η Κίνα. Η έκταση του φαινομένου είναι πρωτοφανής, σε βαθμό που ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας να μιλάει για επιδημία παραπληροφόρησης (infodemic).

Με τον τρόπο αυτόν, ο λαϊκισμός προσπαθεί να συγκροτήσει μια νέα φαντασιακή κοινότητα. Πλέον δεν είναι ο λαός εναντίον της ελίτ αλλά τα θύματα, πραγματικά και δυνητικά, του κορωνοϊού εναντίον των σκοτεινών συνωμοτικών κύκλων που θέλουν να εξοντώσουν την ανθρωπότητα. Το ποιοι είναι αυτοί οι σκοτεινοί τύποι είναι α λα καρτ. Διαλέγετε και παίρνετε.

Αυτή η μετάλλαξη του λαϊκιστικού ιού δείχνει πόσο ευπροσάρμοστος είναι αυτός ο μη λόγος. Ευπροσάρμοστος και επικίνδυνος, που μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο με τη σταθερή πίστη στη δύναμη του ορθολογισμού και της επιστήμης.

Τόλμα να σκεφτείς, όπως θα έλεγε ο Καντ.

ΤΑ ΝΕΑ

Author: Το Βήμα της Αιγιάλειας

Ανεξάρτητη eφημεριδα άποψης.