από τον καθηγητή Χρήστο Σ. Ζερεφό, ακαδημαϊκό
Εθνικό Εκπρόσωπο για την Κλιματική Αλλαγή

Όταν η Ραχήλ Κάρσον έγραψε πριν από 6 δεκαετίες το περίφημο βιβλίο της με τίτλο «Σιωπηλή Άνοιξη» (“Silent Spring”) είμαι βέβαιος ότι ποτέ δεν είχε φανταστεί ότι η ανθρωπότητα θα έφτανε στο σημείο της σιωπής στην πιο δραστήρια εποχή του έτους εξαιτίας μιας πανδημίας. Η Κάρσον θεωρούσε ότι η ρύπανση στον αέρα και τα ύδατα και η εξαφάνιση των οικοσυστημάτων θα οδηγούσαν σε αυτή την σιωπή. Ουσιαστικά μια θανατηφόρα σιωπή, σαν αυτή που είχε ονειρευθεί ο Σενέκας στο περίφημο “How to die” γράφοντας τις σκέψεις του ως προς το πώς μπορούμε να πεθάνουμε και πώς ο θάνατος πρέπει να θεωρείται μια βασική λειτουργία της ζωής. Ίσως η μόνη λειτουργία της ζωής που δεν μπορούμε ούτε να την μάθουμε αλλά ούτε και να τη βελτιώσουμε διότι δεν μπορεί να επαναληφθεί. Είναι γνωστό ότι η αέρια ρύπανση και η ρύπανση των υδάτων έχει οδηγήσει σε μια σοβαρή υποβάθμιση σε πολλές περιοχές του πλανήτη. Ο ρυπασμένος αέρας για παράδειγμα, έχει αποδειχθεί σε πληθώρα εργασιών ότι μπορεί να βλάψει τους πνεύμονες, την καρδιά και παγκοσμίως ευθύνεται για 8 εκατομμύρια θανάτους το χρόνο. Όταν έγινε η πανδημία του κορωνοϊού SARS το 2003 στην Κίνα βρέθηκαν για παράδειγμα περισσότεροι θάνατοι στις ρυπασμένες περιοχές της Κίνας, σχεδόν διπλάσιοι από τον αριθμό θανάτων σε περιοχές με λιγότερη αέρια ρύπανση.

Οι σκέψεις που  πλημυρίζουν έναν οποιονδήποτε άνθρωπο σαν και μένα είναι κατά πόσον θα μπορούσε να συνθέσει κανείς οποιοσδήποτε σκέψεις που θα μπορούσαν να συνδέσουν την επίδραση του ανθρώπου στο κλίμα με την εμφάνιση αυτών των πανδημιών. Ακούμε ότι ο ιός κάπως μεταλλάχθηκε σε νυχτερίδες ή σε άλλα έμβια όντα τα οποία βρίσκονται  στις διατροφικές συνήθειες ορισμένων περιοχών, κυρίως στην Ασία. Κανείς δεν γνωρίζει τη συμπεριφορά των μεταμορφώσεων των ιών όταν το οικοσύστημα μέσα στο οποίο αναπτύσσονται υφίσταται πίεση (stress) από το περιβάλλον το οποίο συνεχώς μεταβάλλεται και συνεχώς ο άνθρωπος παρεμβαίνει. Υποθέτω ότι όπως και τα οικοσυστήματα, το ίδιο και οι ιοί με τις μεταλλάξεις τους όταν υφίστανται βάρβαρες και απότομες παρεμβάσεις στο περιβάλλον στο οποίο ζουν προσπαθούν να αποδράσουν είτε μεταλλασσόμενοι είτε πηγαίνοντας σε άλλο φορέα, όπως στους ανθρώπους. Αυτό το υποστήριξε και ο David Quammen, συγγραφέας του “Spillover: Animal Infections and the Next Human Pandemic”. Ασφαλώς και η αποσταθεροποίηση του κλίματος αποτελεί μια από τις κύριες αιτίες αποσταθεροποίησης πολλών οικοσυστημάτων αλλά και ταυτόχρονα τα φαινόμενα που συνδέονται με αυτήν έχουν άμεσες επιπτώσεις σε όλα τα έμβια όντα. Τα έμβια όντα ασφαλώς που είναι φορείς ιών, υφίστανται όπως και στο παρελθόν την βάναυση παρέμβαση του ανθρώπου από την εκμετάλλευσή τους αλλά είναι προφανές ότι πολύ λίγα συμπεράσματα μπορούμε να εξάγουμε από το πώς συμπεριφέρθηκαν οι ιοί σε περιοχές οι οποίες γειτνιάζουν με καμένες περιοχές (βλ. τις πυρκαγιές Αυστραλίας, Σιβηρίας και Βραζιλίας) και όχι μόνον.

Μία άλλη αιτία απελευθέρωσης ιών μερικοί θεώρησαν ότι μπορεί να είναι οι ιοί που καταψύχθηκαν ή ιοί που ήταν σε σπόρους σε περιοχές όπου με την κλιματική αλλαγή οι πάγοι έλιωσαν και απελευθερώθηκαν στην ατμόσφαιρα. Οι εικασίες μπορεί να είναι τόσες πολλές όσα και τα θέματα τα οποία άπτονται των συνεπειών σε ένα αποσταθεροποιημένο περιβάλλον. Σε ένα περιβάλλον που προφητικά απασχόλησε την Ραχήλ Κάρσον εδώ και πολλές δεκαετίες. Θα μπορούσε για παράδειγμα να φαντασθεί κανείς μια Σιωπηλή Άνοιξη στους κεντρικούς δρόμους στο Σύνταγμα ή στη Νέα Υόρκη ή σε οποιαδήποτε μεγαλούπολη όπου έχουν τεθεί περιοριστικά μέτρα στην κυκλοφορία; Θα μπορούσε να απουσιάζει η Άνοιξη από τις 4 Εποχές των Βιβάλντι και των μεγάλων συνθετών; Θα μπορούσε κανείς να φαντασθεί ότι η παγκόσμια οικονομία του πλανήτη θα βρεθεί στο χείλος της κατάρρευσης μέσα σε λίγες εβδομάδες εξαιτίας αυτής της πανδημίας και μάλιστα στον 21ο αιώνα; Πανδημίες του παρελθόντος, πανούκλες, ελονοσίες κλπ είχαν σπουδαία αίτια και αποτελέσματα και στις οικονομίες βεβαίως αλλά και στην απώλεια ανθρώπων. Σήμερα έχουμε φθάσει σε ένα σημείο που δεν απέχει πολύ από την φοβία του περιβάλλοντος μέσα στο οποίο ζει ο άνθρωπος. Ίσως αυτό να αποτελέσει ένα ισχυρό ταρακούνημα στις κοινωνίες που έχουμε αναπτύξει και ίσως η όποια ανθρωποφοβία να μετατραπεί σε ανθρωπισμό (ουμανισμό) δηλαδή να ξαναγυρίσουμε στον πλησίον με την ευρεία φιλοσοφική έννοια της φράσης. Τα ρεύματα της φιλοσοφίας του Περιβάλλοντος ξεκίνησαν να είναι δύο: η ανθρωπολαγνεία με αντίποδα την περιβαλλοντοφοβία ή αντιστρόφως η περιβαλλοντολαγνεία με αντίποδα την ανθρωποφοβία. Αποδείχθηκε και αποδεικνύεται κάθε μέρα ότι η κοινωνία πρέπει να ξαναβρεί το μέτρο. Πολλοί από τους ασθενείς, παρακολουθώ στην τηλεόραση, σε άλλες γειτονικές χώρες προσεύχονται να μπορέσουν να βγουν από την εντατική και το μόνο τους όνειρο είναι να ξανακάνουν στο σπίτι τους τις απλές καθημερινές συνήθειες που είχαν και τίποτα άλλο. Η ανθρώπινη απληστία έχει υποστεί ένα βαρύ πλήγμα με αυτή την φοβερή πανδημία που ζούμε. Η ανάγκη για ένα οικολογικά ασφαλές περιβάλλον έχει γίνει πλέον πλήρως αντιληπτή στον καθένα. Όταν σχεδόν ο μισός πληθυσμός του πλανήτη έχει φτάσει να είναι σε καραντίνα δηλαδή σε απομόνωση, όταν ο μόνος συνδετικός κρίκος που απέμεινε στις μεγαλουπόλεις είναι η μουσική και τα τραγούδια από το μπαλκόνι, ακόμα και τα απλά χειροκροτήματα στους σωτήρες του ιατρικού και παραϊατρικού κόσμου είναι σκληρό το μάθημα με εκατόμβη νεκρών παντού και ουδείς γνωρίζει ούτε το τέλος ούτε το μέγεθος της παγκόσμιας ζημίας που θα ακολουθήσει. Η ζημιά θα έχει απόηχο και στη μετάβαση σε καθαρή ενέργεια. Η Πράσινη Συμφωνία του Ευρωκοινοβουλίου (Green Deal) και όλα τα μεγαλεπήβολα σχέδια τα οποία είχαν όλοι οραματισθεί τίθενται σε κίνδυνο. Όχι μόνο λόγω της κατάρρευσης της οικονομίας αλλά και των πολύπλοκων μηχανισμών που συνδέουν την μετάβαση σε καθαρό περιβάλλον αλλά με τιμές πετρελαίου οι οποίες έχουν εντελών εξαφανισθεί, τείνουν στο κατώτερο σημείο που είχαν ποτέ. Ο μαύρος χρυσός θα πάψει να λέγεται έτσι όχι γιατί θα αντικατασταθεί από ανανεώσιμε πηγές ενέργειας αλλά επειδή ο ίδιος θα ΄χάσει την όποια αξία και το όποιο ενδιαφέρον παγκοσμίως. Τα μαθήματα από αυτή την πανδημία είναι πάρα πολλά. Είναι κοινωνικά, εκπαιδευτικά, ανθρωπιστικά, οικολογικά και κυρίως επιστημονικά. Είδαμε ότι τα μεγαλύτερα εργαστήρια του κόσμου θέλουν πολλούς μήνες για να βοηθήσουν με φάρμακα και εμβόλια την ανθρωπότητα να αντιμετωπίσει τον ιό. Έναν αόρατο στο μάτι ιό, ο οποίος οδηγεί στην απομόνωση και σε αυτή την θανατηφόρα σιωπή. Η πανδημία ξεπερνά τον πεσιμισμό της Ραχήλ Κάρσον. Ξεπερνά τα σοφά λόγια του Γκάντι ότι δηλαδή η Γη μπορεί να τους θρέψει όλους αλλά δεν μπορεί να τους ικανοποιήσει όλους. Ξεπερνά όλους τους ανθρώπους που πέρασαν στον πλανήτη μας από τους αρχαίους φιλοσόφους μέχρι τους σύγχρονους διανοητές και οδηγεί σε ένα συμπέρασμα, εντελώς Σωκρατικό αλλά και τόσο επίκαιρο: εν οίδα ότι ουδέν οίδα.

Author: Το Βήμα της Αιγιάλειας

Ανεξάρτητη eφημεριδα άποψης.