Γράφει ο Πάνος Αργυρόπουλος

Η Ένδοξη πορεία της 3ης Μεραρχίας Πατρών και η Τιτανομαχία του 12ου Συντάγματος των Αχαιών στο ύψωμα 613 !!!

Η Πελοπόννησος την εποχή εκείνη συγκροτούσε δυο πλήρως ετοιμοπόλεμες Μεραρχίες στρατού την 4η Μεραρχία Πελοποννήσου με έδρα την Τρίπολη που επανδρωνόταν από τους Νομούς Μεσσηνίας Λακωνίας Αρκαδίας Αργολίδας και Κορινθίας.

Και την 3η Μεραρχία Πατρών με έδρα την Πάτρα που επανδρωνόταν από τους νομούς Αχαΐας Ηλείας Κορινθίας Ζακύνθου και Κεφαλληνίας και τμήμα της Αιτωλοακαρνανίας!! Οι δυο αυτές Μοραΐτικες Μεραρχίες μαζί με την 2η Μεραρχία Αθηνών συγκροτούσαν το 1940 το Α Σώμα Στρατού !!

Την 3η Μεραρχία Πατρών που είχε μέραρχο διοικητή τον Υποστράτηγο Γεώργιο Μπακο Αποτελούσαν τρία Συντάγματα το 12ο Σύνταγμα πεζικού με Διοικητή στον Συνταγματάρχη Πεζικού Επ. Ζησιμόπουλο και έδρα τη Πάτρα στο Στρατόπεδο του σημερινού ΚΕΤΧ επανδρωμένο αποκλειστικά από Αχαιούς οπλίτες Πατρινούς Αιγιαλείς και Καλαβρυτινούς.

Το 6ο Σύνταγμα πεζικού με διοικητή το Συνταγματάρχη Πεζικού Ζαλαχώρη Παναγιώτη, και έδρα την Κόρινθο και το 3ο Σύνταγμα Ορειβατικού Πυροβολικού !!

Η 3η Μεραρχία ιδρύθηκε το 1903 και από το 1904 είχε ως έδρα την Πάτρα και διακρίθηκε ιδιαίτερα στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, με πολλούς οπλίτες και αξιωματικούς να είναι ακόμα θαμμένοι σε στρατιωτικά κοιμητήρια στην πρώην Γιουγκοσλαβία.

Η 3η Μεραρχία Πατρων λοιπόν, ξεκίνησε στις 7 Νοεμβρίου 1940 από την Πάτρα και με καράβια πέρασε στο Κρυονέρι Αιτωλοακαρνανίας ξεκινώντας από εκεί μια δύσκολη -και συνήθως νυκτερινή- όδευση προς τα ελληνοαλβανικά σύνορα. Πιο συγκεκριμένα, ακολούθησε την εξής διαδρομή: Αγρίνιο - Αμφιλοχία - Άρτα - Ιωάννινα - Σιταριά - Παπαδάτες - Ζίτσα και Καστάνιανη Έφτασε στο πεδίο της μάχης στις 25 Νοεμβρίου, λαμβάνοντας θέση δίπλα στην 8η Μεραρχία του Στρατηγού Χαράλαμπου Κατσιμήτρου και στο δεξιό του αποσπάσματος Λιούμπα (στο οποίο συμμετείχε ήδη το 3ο εκ Πατρών τάγμα πεζικού). Όλες αυτές οι δυνάμεις εντάχθηκαν στο Α΄ Σώμα Στρατού.

Το πρωινό της 29ης Νοεμβρίου, το 1ο και το 2ο τάγματα του 12ου Συντάγματος (υπό τους ταγματάρχες Γ. Παπαδόπουλο και Α. Χατζησταματίου αντίστοιχα) εξορμούν από την κορυφογραμμή της Πλατυβούνας μαζί με άλλα δύο τάγματα του 6ου Συντάγματος πεζικού και σε μία μάχη σώμα με σώμα απωθούν τους Ιταλούς και κυριεύουν οχυρωμένες θέσεις.

Μάλιστα, στο ύψωμα 1160 το 12ο Σύνταγμα των Αχαιων έγραψε μία από τις λαμπρότερες σελίδες της ιστορίας του έχοντας απώλειες 120 νεκρούς, μεταξύ των οποίων και ο υποδιοικητής του Συντ/τος ταγμ. Ζώης Ζακυνθινός. Μία μέρα μετά, ανήμερα της γιορτής του Πολιούχου της Πάτρας, άνδρες του 12ου Συντάγματος μαζί με άνδρες του 7ου Συντάγματος καταλαμβάνουν και νέα υψώματα. Και ακολουθεί μια σειρά ακόμα επελάσεων και νικών μέχρι τα μέσα του Δεκεμβρίου, κατά το οποίο οι ελληνικές δυνάμεις φτάνουν στο Δέλβινο, τους Άγιους Σαράντα, ενώ η 3η Πατρινη Μεραρχία προελαύνει στον δρόμο μεταξύ Χειμάρρας και Αυλώνα !!

Η Τιτανομαχία των Αχαιών με την Ιταλική Μεραρχία Σιενα που άνοιξε τον δρομο για την Χειμάρρα !!

Στις 15 Δεκεμβρίου 1940, το 12ο Αχαικο Σύνταγμα αναλαμβάνει να εκπορθήσει το ύψωμα 613, που σαν παραλιακό οχυρό, ορθώνεται απότομα σαν πέτρινος γίγαντας μέσα από την θάλασσα του Αδρία, έχοντας δεξιά του την απροσπέλαστη χιονισμένη κορυφογραμμή του Μάλι Τζόρετ. Αυτό το φυσικό οχύρωμα έχει μετατραπεί σε «αστακός» από τους Ιταλούς με σειρά συρματοπλεγμάτων και χαρακωμάτων, πολλά πολυβολεία και σημαντική υποστήριξη ελαφρού και βαρέως πυροβολικού. Η κατάληψη αυτού του υψώματος, για πολλούς έμοιαζε με μία αποστολή αυτοκτονίας.

Σκέτη ματαιοπονία η σκέψη κατάληψης αυτού του χαλύβδινου τοίχου...Τη ευρυτερη περιοχη και το υψωμα 613 υπερασπιζετε το συνολο σχεδων των συνταγματων της πανισχυρης 51η Μεραρχία Πεζικού «Σιένα» (Siena) υπό τον στρατηγό Γκαμπούτι δυναμεως 13.000 ανδρων και 50 βαρεων πυροβολων
Στον άνισο αγώνα εφορμούν δεξιά της κύριας προσπάθειας, προς το Μάλι Τζόρετ, το 1ο τάγμα του 12ου και αριστερά ως το γυαλό το 2ο. Οι Ιταλοί πλεονεκτούν Διαθέτουν βαρύ πυροβολικό που αντίστοιχο δεν υποστηρίζει το αχαικο σύνταγμα. Το μέτωπο είναι μεγάλο. Παρουσιάζεται κενό μεταξύ των ταγμάτων και την δεύτερη μέρα επεμβαίνει στον αγώνα και το 3ο τάγμα του ταγμ/χη Καραλή.

Επί τρεις μέρες διεξάγεται ένας τεράστιος αγώνας, μία μάχη μέχρι τέλους και μάλιστα μέσα σε χιονοθύελλα Οι Ιταλοί πλεονεκτούν . Διαθέτουν και βαρύ πυροβολικό που αντίστοιχο δεν υποστηρίζει το αχαικο σύνταγμα. η ορατότητα αποτελεί σοβαρό εμπόδιο. Οπου τη δεύτερη μέρα φθάνει το βαρύ πυροβολικό του 12ου συνταγματος με τον ταγμ/χη Τσιγκρή σε βοήθεια του ΙΙΙ ορειβατικού Πυροβολικού.

Και τελικά, η νίκη θα γείρει προς την πλευρά του 12ου Συντάγματος, χάρη στην θέληση, το ατσάλινο πνεύμα και το πείσμα των Ελλήνων στρατιωτων των πολεμιστών της αχαιας Ο διοικητής του 1ου Τάγματος, Γεώργιος Παπαδόπουλος, ( που μερικές μέρες αργότερα θα τραυματιστεί θανάσιμα στην προσπάθεια κατάληψης του υψώματος Σκουτάρα) φτάνει πρώτος στην κορυφή του ιταλικού οχυρου και σηκώνει την ελληνική σημαία. Ρίγη συγκίνησης καταλαμβάνουν όσους επί τριήμερο αγωνίζονται !!!

Και το βουνό προσκύνησε. το οχυρο επεσε Κι η λόγχη των Αχαιων πολεμιστων έδειξε πως αστράφτει..Ποτέ άλλοτε, ίσως, δεν έχει επιβληθεί τόσο πανηγυρικά το πνεύμα πάνω στην ύλη. .

Όσοι έλαβαν μέρος σε αυτή την μάχη τιμήθηκαν αργότερα με το «Χρυσούν Αριστείον Ανδρείας», ενώ οι απώλειες καταμετρούνται ως εξής: Νεκροί είναι 4 αξιωματικοί και 49 οπλίτες. Τραυματίες είναι 13 αξιωματικοί και 301 οπλίτες. Μεταξύ των νεκρών είναι και διοικητής του 3ου τάγματος Α. Καραλής, την θέση του οποίου λαμβάνει στις 17/12/1940 ο ταγμ/χης Χρήστος Καραχάλιος.

Για τη συγκεκριμένη μάχη, ο έφεδρος υπολοχαγός της μεραρχίας Σιέννα Φερνάντο Καμπιόνε, θα σημειώσει στις 16 Δεκ. 1940: «Η αλήθεια είναι ότι ο εχθρός άρχισε πάλι να επιτίθεται από χθες... συγκεντρώνει κυρίως την πίεσή του με μάζες στο δεξιό άκρο (παραλία)... Όλη τη νύκτα εξακολούθησε η μάχη στο σημείο αυτό... Τώρα πλέον ελπίζουμε μόνο στο Θεό, διότι ως προς τους ανθρώπους δεν υπάρχει καμία εμπιστοσύνη".

Η Ημερήσια Διαταγή του διοικητου του 12ου Συντάγματος των Αχαιων που εκδόθηκε λίγο πριν από την τελική επίθεση και νίκη στο ύψωμα 613, είχε ως εξής:

«Αγαπημένοι μου Αξιωματικοί, Υπαξιωματικοί και Στρατιώται.

Τήν στιγμήν κατά τήν οποίαν βλέπω να τελειώνη η γιγαντομαχία σας καί τόν εχθρόν περίτρομον να φεύγη διά νά σωθή, ή απορρίπτον τό όπλον νά υψώνει ικέτιδας τάς χείρας καί νά παραδίδεται είς εσάς, αισθάνομαι τήν υποχρέωσιν νά εκδώσω τήν τελευταίαν διαταγήν μου από τό παρατηρητήριον, εκ τού οποίου διηύθυνα τόν αγώνα σας επί τρία συνεχή εικοσιτετράωρα. Πρέπει νά γνωρίζεται ότι ή τοποθεσία τήν οποίαν καταλάβατε, ήτο από τάς τοποθεσίας εκείνας, αί οποίαι χαρακτηρίζονται ώς απόρθητοι. Επίσης πρέπει να γνωρίζετε ότι η μεμονωμένη επίθεσις υπό του Συντάγματος εναντίον τοιαύτης τοποθεσίας, άνευ συνδεδυασμένης ενεργείας μέ άλλα παραπλεύρως μαχόμενα Στρατεύματα, είναι κάτι τό οποίον δύναμαι να χαρακτηρίσω, ώς μοναδικόν φαινόμενον είς τήν Στρατιωτικήν ιστορίαν τού Πεζικού. Μόνον εσείς οί τίμιοι γενναίοι τού 12ου Συντάγματος ήτο δυνατόν νά εκπορθήσετε μίαν τοιαύτην τοποθεσίαν και μόνο Ιταλικός στρατός ήτο βέβαιον ότι δέν θά ηδύνατο να τήν διατηρήση. Όταν διετάχθη νά εκτελέση τό Σύνταγμα τήν επιχείρησιν ταύτην, έμεινα εμβρόντητος, θεωρήσας ώς αδύνατον τό εγχείρημα. Επρόκειτο όμως περί επιβεβλημένης ανάγκης νά εξασφαλίση ή ανωτέρα Διοίκησις τήν ελευθέραν χρήσιν τής οδού πρός ΦΤΕΡΗΝ. Χωρίς νά προβάλω αντιρρήσεις έλαβον αποφάσεις, αποφάσεις αί οποίαι κυρίως εστηρίζοντο είς το ηθικόν σας, είς τήν θέλησίν σας νά μήν υποδουλωθή ή Έλληνική Πατρίς είς τούς Ιταλούς. Όπως σάς είπον καί άλλοτε υπεράνω όλων τών μηχανημάτων πυρός, υπεράνω πάσης οργανώσεως τού εδάφους, υπεράνω τής καταπληκτικής αριθμητικής υπεροχής πρό τής οποίας και εσείς ευρέθητε, υπάρχει μία άλλη δύναμις ανωτέρα, δύναμις καταπλήσσουσα, δύναμις παρασσύρουσα ώς θύελλα ορμητική πάσαν οιανδήποτε αντίστασιν, και εγνώριζον ότι διέθετον έν τώ προσώπω πάντων Υμών, τήν δύναμιν ταύτη, ή οποία είναι τό ηθικόν, είναι ή ΘΕΛΗΣΙΣ ΤΗΣ ΝΙΚΗΣ.

Κατάπληκτος πρό τού μεγαλέιου τού ηρωισμού σας, σάς παρηκολούθησα μετά πολλών άλλων Αξιωματικών, εξαπολύοντας τήν θύελλαν τών εξορμήσεων σας κατά του εχθρού έν μέσω τών εξαπολυομένων υπό τών στοιχείων τής φύσεως σφοδροτάτων χιονοθυελλών.

Είμαι υπερήφανος ακούων πανταχόθεν επαίνους διά τόν υπεράνθρωπον άθλον, όν κατηγάγετε και μέ τό μέτωπον υψηλά, πανευτυχής, διότι σάς διοικώ, σάς καμαρώνω.

Καί τώρα συνερχόμενος από τήν μεγάλην συγκίνησιν, ήν ησθάνθην διά τόν θρίαμβον σας, αποκαλυπτόμενος κλίνω ευλαβώς τήν κεφαλήν φέρων τήν σκέψιν πρός τάς απορφανισθείσας οικογενείας των και φόρο τιμής, πρός το μέγεθος τής θυσίας των, χύνω τό πλέον Πατρικό δάκρυ επι τού τάφου των..

Πηγές: Ιστορικό Λεξικό των Πατρών (Κώστα Τριανταφύλλου, 1959), Ιστορία του ελληνοϊταλικού πολέμου 1940-1941 (αντιστράτηγου Αλ. Εδιπίδη, Εκδ. Βιβλιοαθηναϊκή), Η Πάτρα στον πόλεμο και την κατοχή, (Δημ. Λάγαρη, εκδ. Αχαιός, 1946)

Author: Το Βήμα της Αιγιάλειας

Ανεξάρτητη eφημεριδα άποψης.