«Οι γυναίκες στα Κέντρα Λήψης Πολιτικών Αποφάσεων: το δημοκρατικό έλλειμμα και η αναγκαιότητα ισότιμης συμμετοχής»

 Κυρίες  και κύριοι, φίλοι και φίλες,
Καλημέρα σας!

Χαίρομαι που βρίσκομαι σήμερα μαζί σας σε αυτή τη διημερίδα που γίνεται με αφορμή την παρουσίαση της Έκθεσης «Ο φεμινισμός στα χρόνια της μεταπολίτευσης, 1974-1991» του Ιδρύματος της Βουλής. Ευχαριστώ ιδιαίτερα τα μέλη  της Γυναικείας Συλλογικότητας Πάτρας για την τιμή που μου έκαναν να μιλήσω για τις γυναίκες στα Κέντρα Λήψης Πολιτικών Αποφάσεων: το δημοκρατικό έλλειμμα και η αναγκαιότητα ισότιμης συμμετοχής.

Το φεμινιστικό κίνημα με τους συνεχείς αγώνες του, έχοντας ισχυρή κοινωνική βάση, κατάφερε με ειρηνικό τρόπο να ανατρέψει σε μεγάλο βαθμό κατεστημένες αντιλήψεις και να πρωτοστατήσει στην ψήφιση νόμων. Έτσι, οι πολιτικές ισότητας βρήκαν θέση στην κυβερνητική ατζέντα σε όλες τις κυβερνήσεις τα τελευταία σαράντα χρόνια. Η δεκαετία του 1980 ήταν αναμφισβήτητα η πιο δημιουργική σε θεσμικές ρυθμίσεις. Σήμερα οι γυναίκες μπορούν να νιώθουν υπερήφανες για  την κατάκτηση της τυπικής ισότητας, ιδιαίτερα όσες συμμετείχαν ενεργά στο φεμινιστικό κίνημα από τη δεκαετία του 1980, όπως κι εγώ. Βλέποντας τις αφίσες της Έκθεσης για το οικογενειακό δίκαιο και τις αμβλώσεις θυμήθηκα τους αγώνες στους οποίους συμμετείχα από φοιτήτρια και τη χαρά που νιώσαμε όλες όταν ψηφίστηκε το νέο οικογενειακό δίκαιο και ο νόμος για τις αμβλώσεις. 
     
Η χώρα μας, παρά τις προόδους και τα θεσμικά μέτρα, όπως η υιοθέτηση ποσοστώσεων στη δημόσια διοίκηση, τις τοπικές και εθνικές εκλογές, παραμένει στην τελευταία θέση μεταξύ των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ως προς τη συμμετοχή γυναικών στην πολιτική και στα κέντρα  λήψης αποφάσεων, όπως καταγράφηκε πρόσφατα (2017) στο Δείκτη Ισότητας των Φύλων. Ταυτόχρονα οι γυναίκες έχουν αποδειχθεί εξίσου άξιες στο στίβο της γνώσης, δεδομένου ότι σήμερα πάνω από το 60% των αποφοίτων των ελληνικών πανεπιστημίων είναι νέες γυναίκες!

Η συμμετοχή των γυναικών στην πολιτική είναι ένας αγώνας μετ΄εμποδίων, που αντικατοπτρίζει σοβαρές ανισότητες ανάμεσα στα δύο φύλα, που έχουν σημαντικό αντίκτυπο στην ποιότητα της ζωής των γυναικών, αλλά και στο πρόσημο της δημοκρατίας μας, γενικότερα.

Πράγματι υπάρχουν τουλάχιστον 5 (πέντε) τομείς άσκησης πολιτικής που αποτελούν θέματα αιχμής, για την ισότητα των φύλων και την προάσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων μεγάλων ομάδων γυναικών στη χώρα μας, όπου εξακολουθούν να υπάρχουν ανισότητες :
•    α) στην απασχόληση: οι γυναίκες έχουν διπλάσια ανεργία από τους άνδρες, προσλαμβάνονται δύσκολα κι απολύονται πρώτες, έχουν  διαφορά στις αμοιβές στον ιδιωτικό τομέα και δυσκολία  στην ανέλιξη τους σε διευθυντικές θέσεις.
•    β) στον τομέα  της έμφυλης βίας & της ενδοοικογενειακής βίας
•    γ) στα σεξιστικά στερεότυπα στα ΜΜΕ και στα έμφυλα στερεότυπα 
•    δ) ελλιπείς κοινωνικές υποδομές φροντίδας παιδιών, αρρώστων, αναπήρων και εξαρτημένων ενηλίκων 
•    ε) στην περιορισμένη συμμετοχή των γυναικών στα κέντρα λήψης αποφάσεων ή τα δημόσια αξιώματα

 Αναλύοντας το θέμα μας, θα κάνουμε μια σύντομη αναφορά στο ιστορικό της γυναικείας ψήφου, θα μιλήσουμε για τα αίτια της χαμηλής συμμετοχής των γυναικών στα Κ.Λ.Α., για το έλλειμμα δημοκρατίας και θα προτείνουμε τρόπους αντιμετώπισης αυτής της ανισότητας.
Η  απόδοση πολιτικών δικαιωμάτων στις Ελληνίδες υπήρξε σταδιακή και πολυετής. Ο 20ος αιώνας ξεκίνησε με τη διεκδίκηση του δικαιώματος ψήφου. Κατά τον Μεσοπόλεμο, η ψήφος ανάγεται σε προτεραιότητα στις διεκδικήσεις. Τον  Ιανουάριο του 1920 συστάθηκε ο Σύνδεσμος υπέρ των Δικαιωμάτων της Γυναικός,  με κεντρικό στόχο την ισοπολιτεία γυναικών και ανδρών. Η ελληνική κοινωνία δεν αποδέχθηκε τη γυναίκα ως κοινωνικά και πολιτικά ενήλικο άτομο, παρά μετά τα μέσα του 20ού αιώνα. Ο πολυετής αγώνας για τη σημαντική αυτή κατάκτηση βρήκε σθεναρή αντίσταση από το ανδρικό φύλο. Αρκετοί ήταν εκείνοι που επωνύμως και δημοσίως δε δίστασαν να χλευάσουν τη διεκδίκηση ενός δικαιώματος που σήμερα φαίνεται αυτονόητο.      
      
 Το 1952, αποτελεί ορόσημο στο ιστορικό για τη γυναικεία ψήφο. Στο Σύνταγμα του 1952, αναγνωρίζονται πλήρη πολιτικά δικαιώματα στις Ελληνίδες. Το  δικαίωμα του «εκλέγειν» και «εκλέγεσθαι» κατοχυρώθηκε  με το Νόμο 2159/1952  που ψηφίστηκε με ψήφους 72 υπέρ, 64 κατά και 3 λευκά. Οι  εκλογές του 1953  ανέδειξαν την Ελένη Σκούρα πρώτη Ελληνίδα Βουλευτή.
    
Το 1956 αποτελεί κορυφαία στιγμή στο ιστορικό των πολιτικών δικαιωμάτων των γυναικών, αφού για πρώτη φορά συμμετείχαν οι Ελληνίδες ισότιμα στο εκλογικό σώμα σε επίπεδο επικράτειας, καθώς και στην ιστορία της καθολικής ψηφοφορίας η οποία αποτελεί κεντρικό στοιχείο υλοποίησης της αναγνώρισης της ιδιότητας του πολίτη στις γυναίκες αλλά και της διεύρυνσης της δημοκρατίας στην Ελλάδα.  Μετά από είκοσι χρόνια, το 1976, άρχισαν νέες διεκδικήσεις, την περίοδο της μεταπολίτευσης, με στόχο να γίνει ουσιαστική η κατοχή της ιδιότητας του πολίτη για τις γυναίκες.

Οι  Ελληνίδες έγιναν μέλη του εκλογικού σώματος ως υποδεέστερες των ανδρών. Δεν τους είπε κανείς ότι η απόδοση πολιτικών δικαιωμάτων ήταν αναγκαία διόρθωση κατάφωρης αδικίας σε βάρος τους, αλλά αντίθετα έμοιαζε με παραχώρηση, με την υποσημείωση ότι έπρεπε πάντως να θυμούνται τη θέση τους ως μανάδες με πρώτιστη πάντα υποχρέωση την εκπλήρωση των ρόλων τους στην ιδιωτική σφαίρα.
         
 Η Λίνα Τσαλδάρη, που από το 1949 και μετά πρωταγωνίστησε στη διεκδίκηση της ψήφου των γυναικών, διευκρίνιζε τον Ιούνιο του 1952 ότι :
«η Ελληνίς οφείλει να έχη πάντοτε υπ’ όψει ότι η ανάμιξίς της εις τα κοινά δεν πρέπει, ούτε δύναται, να θέση εις ήσσονα μοίραν τα ιερά οικογενειακά της καθήκοντα, τα οποία θα έχουν πάντοτε την πρωταρχικήν θέσιν,  συμφώνως προς τας ελληνικάς παραδόσεις και αρχάς …

Η  τυπική κατοχύρωση δικαιωμάτων δεν είναι ποτέ αρκετή, αν δεν εξασφαλίζονται οι προϋποθέσεις για την άσκησή τους ώστε να πετύχουμε την ουσιαστική ισότητα. Όπως διορατικά είχε δηλώσει σε ομιλία της η Αύρα Θεοδωροπούλου, τον Απρίλιο του 1922, διεκδικώντας πλήρη πολιτικά δικαιώματα:
«όσο για την ψήφο, πρέπει να το νιώσουμε καθαρά, πως ούτε αρχίζει, ούτε τελειώνει με αυτήν ο αγώνας της γυναίκας».

 Μολονότι τις τελευταίες δεκαετίες, αρκετές Ελληνίδες έχουν επιλέξει να αναμετρηθούν με άνδρες συν- υποψηφίους τους για μία θέση στη δημόσια ζωή,  εκλέγονται ελάχιστες κι αυτό απεικονίζεται στα χαμηλά ποσοστά των γυναικών στα Κ.Λ.Α. Αν δούμε τη σημερινή πραγματικότητα της παρουσίας των γυναικών στις δομές λήψης αποφάσεων, δηλαδή στη: Βουλή. Ευρωκοινοβούλιο.Κυβέρνηση-Υπουργικό Συμβούλιο.Πρόεδρος Δημοκρατίας.Πρόεδρος Βουλής, Περιφερειάρχες & Αντιπεριφερειάρχες. Δήμαρχοι, Αντιδήμαρχοι, Πρόεδροι Δημοτικών Συμβουλίων Αρχηγοί κομμάτων κ.ά.. τα ποσοστά είναι πολύ χαμηλά. 

Ειδικότερα τα ποσοτά στη Βουλή και στο Ευρωκοινοβούλιο έχουν ως εξής: 

1) Συμμετοχή εκλεγμένων γυναικών στο εθνικό Κοινοβούλιο - εκλογικές αναμετρήσεις ετών 1996, 2000, 2004, 2007, 2009, 2012, 2015
     Σύνολο εκλ. Γυν.     Ποσοστό γυν    ΠΑΣΟΚ    Ν.Δ.    ΚΚΕ    ΣΥΡΙΖΑ    ΛΑΟΣ    ΑΝΕΛ    ΔΗΜΑΡ    Χ.Α.    ΔΗΚΚΙ    ΠΟΤΑΜΙ
Έτος    Σύνολο    Γυναίκες    %    %Γ    %Γ    %Γ    %Γ    %Γ    %Γ    %Γ    %Γ    %Γ    %Γ
1996    300    19    6,3    4,3    5,6    18,2    30,0                    11,1   
2000    300    31    10,3    10,8    8,0    18,2    33,3                    0   
2004    300    39    13,0    15,4    10,3    25,0    16,7                    0   
2007    300    49    16,0    20,6    11,2    31,8    14,3    10,7                   
2009    300    52    17,3    21,3    12,1    19,0    15,4    6,7                   
2012
(Μάιος)    300    56    18,7    9,8    11,1    26,9    32,7    -    27,3    31,6    4,8       
2012
(Ιούνιος)    300    63    21,0    9,1    13,9    33,3    35,2    -    35,0    29,4    5,5       
2015    300    70    23,0    15,4    13,2    26,7    30,2    -    23,1    -    11,8        23,5
Δηλαδή στους 300 Βουλευτές μόνο 70 είναι γυναίκες, ποσοστό 23%.

2) Η  αναλογία των ποσοστών γυναικών και ανδρών ευρωβουλευτών που εκλέγονται ανά συνδυασμό    2014-2019
ΚΟΜΜΑ     ΣΥΝΟΛΟ ΕΔΡΩΝ    ΣΥΝΟΛΟ ΕΚΛ/ΝΩΝ    ΠΟΣΟΣΤΟ %
ΣΥΡΙΖΑ     6    2    33,33
ΝΕΑ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ    5    2    40,00
ΧΡΥΣΗ ΑΥΓΗ    3    0    0
ΕΛΙΑ    2    1    50,00
ΠΟΤΑΜΙ    2    0    0
Κ.Κ.Ε.    2    0    0
ΑΝ.ΕΛ.    1    0    0
ΣΥΝΟΛΟ     21    5    23,80

  Το ποσοστό αυτό αντιστοιχεί στο 23,8% του συνόλου των ευρωβουλευτών
Δημοτικές εκλογές 2014 
Το ποσοστό στα δημοτικά –περιφερειακά συμβούλια ανέρχεται στο 16%.

Δηλαδή μόνο  15 γυναίκες εκλέχθηκαν δήμαρχοι στους 325 δήμους ,ενώ 
στις 13 Περιφέρειες μόνο 2 γυναίκες:
•    Η Ρένα Δούρου εκλέγεται περιφερειάρχης Αττικής με ποσοστό 50,86%
•    Η Χριστιάνα Καλογήρου με 53,02% 

Αρκεί μονάχα να αναλογιστεί καθένας και καθεμιά μας,  ότι αν και οι γυναίκες αποτελούν το ήμισυ του πληθυσμού μας τα ποσοστά στη Βουλή είναι 23%, στα δημοτικά –περιφερειακά συμβούλια 16%. Άρα, η πλειοψηφία του εκλογικού σώματος υποαντιπροσωπεύεται στα κέντρα χάραξης πολιτικής και λήψης αποφάσεων.  
        Τα  εξήντα χρόνια συμμετοχής των Ελληνίδων σε βουλευτικές εκλογές έχουν μεγάλη συμβολική βαρύτητα, αφού από μία γυναίκα το 1953, σήμερα στη Βουλή σημειώνεται ο μεγαλύτερος αριθμός γυναικών βουλευτών που υπήρξε ποτέ, το 2015 εκλέχθηκαν  70.  Στην  Ελλάδα, από το 1952, οπότε οι γυναίκες απέκτησαν δικαίωμα ψήφου στις βουλευτικές εκλογές, μέχρι σήμερα, έχουν υπάρξει συνολικά γύρω στις 100 γυναίκες που  απέκτησαν βουλευτικό αξίωμα έναντι χιλιάδων ανδρών. Επίσης, την ίδια περίοδο ελάχιστα άτομα γυναικείου φύλου υπήρξαν μέλη κυβερνήσεων, με τη συντριπτική πλειονότητα αυτών να τοποθετούνται στον κοινωνικό τομέα (πρόνοια, υγεία κ.λπ.) και στον πολιτισμό, την παιδεία ή τη δικαιοσύνη. Δηλαδή σε τομείς οι οποίοι, σύμφωνα με τη διάχυτη κοινωνική αντίληψη, «ταιριάζουν περισσότερο στις γυναίκες», αφού θεωρούνται προέκταση των παραδοσιακών γυναικείων ρόλων.
Η αναμφισβήτητη μειωμένη παρουσία των γυναικών στη θεσμοθετημένη πολιτική διαδικασία δεν αποτελεί βέβαια ελληνική ιδιομορφία. Αντίθετα πολλά στοιχεία τεκμηριώνουν τον διεθνή χαρακτήρα της, στοιχεία που δείχνουν παράλληλα, ότι είναι δυνατή η συνύπαρξη της νομικής ισότητας ως προς το φύλο, με την πολιτική περιθωριοποίηση των γυναικών.
Στις χώρες της ΕΕ, φαίνεται ότι, κατά μέσο όρο, το 24% των μελών των εθνικών Κοινοβουλίων είναι γυναίκες. Δηλαδή πάνω από 3 στους 4 βουλευτές στην ΕΕ είναι άνδρες. Σε τρεις χώρες μόνο, Σουηδία, Ολλανδία και Φινλανδία, το ποσοστό των γυναικών βουλευτών ξεπερνά το 40%. Ας σημειωθεί δε ότι, στη Γαλλία και την Ισπανία υπάρχει σχεδόν ίσος αριθμός γυναικών και ανδρών στη κυβέρνηση, στη Φιλανδία το 60% είναι γυναίκες. Στο ανώτατο πολιτειακό αξίωμα έχουν υπάρξει μεταπολεμικά συνολικά στην Ευρώπη μόνο 8 γυναίκες.

Η σχέση δημοκρατίας και φύλου -Το δημοκρατικό έλλειμμα
             Δημοκρατία (δήμος+ κράτος) είναι το Πολίτευμα, σύμφωνα με το οποίο  ο λαός αποφασίζει είτε ο ίδιος (άμεσα) , είτε με τους αντιπροσώπους του (έμμεσα) για την επίλυση των προβλημάτων του, με βάση την αρχή της πλειοψηφίας.
             Η δημοκρατία έχει τέσσερα συστατικά, όπως λέει η Ελένη Αρβελέρ:
1.    Ισογονία: Όλοι οι άνθρωποι γεννιούνται ίσοι, ανεξάρτητα από την κοινωνική και οικονομική τους θέση
2.    Ισοπολιτεία: όλοι έχουν ίσα δικαιώματα μέσα σε ένα κράτος
3.    Ισονομία: όλοι οι πολίτες είναι ίσοι απέναντι στο νόμο
4.    Ισηγορία :όλοι έχουν ίσο δικαίωμα λόγου σε μια πολιτεία 
Κοινή συνισταμένη όλων αποτελεί η ΙΣΟΤΙΜΙΑ

Η μειωμένη παρουσία γυναικών στο πολιτικό προσκήνιο, με βάση τα παραπάνω, είναι προβληματική για τη δημοκρατία, η οποία δεν (μπορεί να) αποδέχεται αποκλεισμούς. Αυτό το έλλειμμα ισότιμης συμμετοχής των γυναικών στην πολιτική αποτελεί την πιο εύγλωττη αντανάκλαση της διαιώνισης των πατριαρχικών κοινωνικών στερεοτύπων και την αδιάψευστη απόδειξη της ύπαρξης των πολλαπλών ανισοτήτων σε βάρος των γυναικών στην οικογένεια, στην εργασία, στην κοινωνία.

Η  πολιτική είναι ανδρικό προνόμιο;
        
Το «άνδρες η πόλις εστίν» του Θουκυδίδη, 2500 χρόνια μετά, αποτελεί βασικό αξίωμα της δομής και της λειτουργίας του πολιτικού μας συστήματος
       
 Η Αριστοτέλεια θεωρία περί διάκρισης της ζωής σε ιδιωτική και δημόσια σφαίρα επιδρά στην οργάνωση της κοινωνίας και πολιτικής ζωής. Η γενικευμένη ιδεολογική αποδοχή της διάκρισης ιδιωτικού-δημοσίου χώρου, καθορίζει τους όρους με τους οποίους γίνεται η κοινωνική κατανομή των ρόλων ανάλογα με το φύλο καθώς και  τους όρους με τους οποίους εισέρχονται οι γυναίκες σε όλους τους κοινωνικούς τομείς (εργασία, πολιτική κ.λ.π.). Έτσι για τη συλλογική κοινωνική συνείδηση οι γυναίκες συνδέονται με την ιδιωτική σφαίρα της ζωής και τη μητρότητα-πεπρωμένο. Η είσοδός τους στην πολιτική, συνεπώς, αποτελεί μια παρέκκλιση του -αρσενικού πάντοτε- κανόνα. Η  έννοια «Πολιτική» αποτελούσε και αποτελεί, την κατεξοχήν έκφραση του δημόσιου και του συλλογικού. Η λογική ιεραρχικής κατηγοριοποίησης των ιδιοτήτων γυναικών και ανδρών, λογική που είχε και έχει ως συνοδευτική την απαξίωση των ιδιοτήτων των γυναικών. Σε αυτό το πλαίσιο, οι γυναίκες, συστηματικά περιθωριοποιούνται.

Όλες οι σχετικές εμπειρικές έρευνες στην Ελλάδα, και όχι μόνο, τεκμηριώνουν την υπόθεση ότι οι γυναίκες δηλώνουν χαμηλότερο πολιτικό ενδιαφέρον, ενημερώνονται λιγότερο, ανταλλάσσουν πολιτικές απόψεις σε μικρότερο βαθμό, έχουν πιο διαδεδομένη αίσθηση αναποτελεσματικότητας και ματαιότητας σχετικά με την ενδεχόμενη πολιτική παρέμβασή τους κ.ά. (Παντελίδου Mαλούτα). Στοιχεία που προφανώς δεν εκπλήσσουν.

Τα αίτια της μειωμένης συμμετοχής  ή του πολιτικού αποκλεισμού των γυναικών
Στη σχέση Γυναίκα και πολιτική υφέρπουν μύθοι και στερεότυπα τόσο στο επίπεδο των καθημερινών αντιλήψεων, όσο και σ’ αυτό των επιστημονικών αναλύσεων.
•    Οι  γυναίκες δεν ενδιαφέρονται για την πολιτική!
•    Είναι λάθος των γυναικών που δεν είναι περισσότερες στο Κοινοβούλιο.
•    Δε στηρίζετε η μία την άλλη.
•    Εσείς οι ίδιες πρέπει να λύσετε το πρόβλημα!»
•    «Γιατί να αλλάξουμε τα πράγματα; Βάσει νόμου οι γυναίκες έχουν το δικαίωμα να κατέβουν στις εκλογές. Δεν τις εμποδίζει τίποτα!»

Εάν επικεντρωθούμε στην αριθμητική ανισότητα που υπάρχει ως προς το φύλο στις δομές λήψης πολιτικών αποφάσεων, θα πρέπει σχηματικά να υπογραμμίσουμε ότι, τρεις κατηγορίες παραγόντων εμποδίζουν την απρόσκοπτη εμπλοκή των γυναικών στην ενεργό πολιτική διαδικασία.
  1) Δομικοί παράγοντες, που σχετίζονται με τον θεσμοθετημένο διαχωρισμό δημόσιου- ιδιωτικού χώρου, και οι βαθιά ριζωμένες κοινωνικές προκαταλήψεις και τα στερεότυπα  που προσδιορίζουν διαφορετικούς ρόλους για τα δύο φύλα, διαφορετικά πρότυπα ζωής, με βάση την Αριστοτέλεια θεωρία.  
2) Παράγοντες που σχετίζονται με τις ανδροκεντρικές πολιτικές δομές, που εκφράζονται  στη λειτουργία των κομμάτων, τη στελέχωσή τους κ.λπ., ακόμη και στο επίπεδο του εκλογικού συστήματος. Τα δίκτυα των ανδρών έχουν δημιουργήσει ισχυρούς δεσμούς αμοιβαιότητας σε θέσεις ισχύος, τα οποία εξ ορισμού εξαιρούν τις γυναίκες. 
3) Οι αναστολές των ίδιων των γυναικών, η διαπαιδαγώγηση και η κοινωνικοποίηση  των οποίων τις ωθεί να προτάσσουν το ιδιωτικό έναντι του δημοσίου, να αμφισβητούν τις ίδιες τις ικανότητές τους, αλλά και να βάζουν τις επιθυμίες τους σε δεύτερη μοίρα.
        Άλλοι  αποτρεπτικοί παράγοντες
•    Ο διπλός φόρτος εργασίας της γυναίκας σε συνδυασμό με την έλλειψη κοινωνικής υποδομής και η μόνιμη έλλειψη χρόνου. από τη στιγμή που οι γυναίκες ασχοληθούν με την πολιτική θα πρέπει να συνεχίσουν να ανταποκρίνονται στις οικογενειακές τους υποχρεώσεις και στις επαγγελματικές. Δηλαδή, να σηκώσουν διπλά και τριπλά βάρη.
•    Οι κοινωνικές προσδοκίες
•    Έλλειψη χρηματοοικονομικής βοήθειας για τις γυναίκες. Οι προεκλογικές εκστρατείες και η καριέρα στη πολιτική μπορεί να αποδειχθούν ακριβές.
Συγκεκριμένα, η ενασχόληση με την πολιτική αποτελεί για τις περισσότερες γυναίκες στη χώρα μας, και όχι μόνο, μια δύσκολη και κάποτε οδυνηρή εμπειρία. Αξίζει να επισημάνουμε, μια και βρισκόμαστε και σε προεκλογική περίοδο, ότι οι σχέσεις που διαμορφώνονται κατά την ενασχόληση των δύο κοινωνικών φύλων με την πολιτική είναι άνισες και άδικες, κι ότι οι γυναίκες αντιμετωπίζουν εμπόδια και δυσκολίες ακριβώς γιατί είναι γυναίκες. Με τα παραπάνω δεδομένα δεν εκπλήσσει καθόλου ότι μόλις το 23% των βουλευτών είναι γυναίκες σήμερα, εξήντα χρόνια μετά την κατοχύρωση του εκλέγειν και του εκλέγεσθαι για τις γυναίκες. Και μάλιστα το ποσοστό αυτό συνιστά τεράστια πρόοδο.
Γιατί είναι αναγκαία η ισόρροπη συμμετοχή των γυναικών στα Κέντρα Λήψης Πολιτικών Αποφάσεων;
   Είναι  αναγκαία για τους εξής λόγους:

Α. Για  να διορθωθεί το δημοκρατικό έλλειμμα. Η σύγχρονη πολιτεία για να λειτουργήσει σωστά έχει ανάγκη από την πολιτική συμμετοχή του ενεργού πολίτη. Εφόσον  οι γυναίκες αποτελούν το 52% του πληθυσμού δικαιούνται να έχουν ίση εκπροσώπηση στη Βουλή, η οποία θα έπρεπε να είναι το φυσικό αποτέλεσμα της εκπληκτικής προόδου των γυναικών, αλλά και των δημοκρατικών αξιών μας.
   
 Όπως  τονίζεται στο άρθρο 181 του Στρατηγικού Στόχου G1 της 4ης Παγκόσμιας Διάσκεψης για τις Γυναίκες (Πλατφόρμα Πεκίνου, 1995), «η επίτευξη του στόχου της ίσης συμμετοχής των γυναικών και των ανδρών στα κέντρα λήψης αποφάσεων θα επιφέρει την ισορροπία, η οποία θα αντικατοπτρίζει με μεγαλύτερη ακρίβεια τη σύνθεση της κοινωνίας, και είναι απαραίτητη, ώστε να ενδυναμωθεί η δημοκρατία και να προωθηθεί η ορθή λειτουργία της τελευταίας».

Β. Θέλουμε μια κοινωνία με αξιοποίηση του συνόλου των ανθρωπίνων δυνατοτήτων, δεξιοτήτων που να ανταποκρίνεται στις πολλαπλές προσδοκίες και στα όνειρα των πολιτών της. Η συμμετοχή των Ελληνίδων σε όλα τα Κέντρα Λήψης Αποφάσεων  είναι ανθρώπινο δικαίωμα και μέσο αξιοποίησης του πλούτου, των ιδεών, των εμπειριών  του μισού ανθρώπινου δυναμικού. Η συμμετοχή δηλαδή των γυναικών στο δημόσιο χώρο, στην πολιτική και στην οικονομία είναι προς όφελος όχι μόνο των γυναικών αλλά του συνόλου της κοινωνίας. 
          Πως μπορεί να εξασφαλιστεί η αυξημένη συμμετοχή γυναικών στα κέντα Λήψης Αποφάσεων;
          Προφανώς, δεν είναι εύκολος ο στόχος της μαζικότερης παρουσίας γυναικών στο πολιτικό προσκήνιο, τόσο υποκειμενικά, για την κάθε γυναίκα που θα επιθυμούσε κάτι τέτοιο, όσο και κοινωνικά για τις γυναίκες ως σύνολο.
  
Οι βασικές προϋποθέσεις εξασφάλισής της αυξημένης συμμετοχής γυναικών στα Κ.Λ.Α. είναι:
•    α) η επίτευξη της ενδοοικογενειακής δημοκρατίας σε συνδυασμό με δομές κοινωνικής υποστήριξης και φροντίδας για συνθήκες συμφιλίωσης επαγγελματικής και προσωπικής ζωής. Το μοίρασμα των οικογενειακών βαρών και της φροντίδας παιδιών και ενηλίκων εξαρτημένων, η ενθάρρυνση και υποστήριξη από την οικογένειά τους   και οι επαρκείς βρεφονηπιακοί σταθμοί, ΚΗΦΗ, και άλλες δομές φροντίδας.
•    β)  οι ποσοστώσεις: το 2001 κατακτήσαμε μια ιστορική διάταξη στο Σύνταγμά μας, που επιβάλλει στο Κράτος θετικά μέτρα  για την εξάλειψη των διακρίσεων σε βάρος κυρίως των γυναικών.  Η ενίσχυση της συμμετοχής των γυναικών έχει αλλάξει την ατμόσφαιρα στην ελληνική κοινωνία. Ο νόμος για την ποσόστωση, ευνοεί τη συμμετοχή των γυναικών, μέχρις ότου περάσουμε τελικά στην πλήρη συνειδητοποίηση, ώστε να μη χρειάζεται καν να νομοθετούμε επ’ αυτού . Ποσοστώσεις κατά το 1/3  για τα Συμβούλια και τις διοικήσεις των οργανισμών του Δημοσίου και των ΟΤΑ και για τα ψηφοδέλτια  των εκλογών στα δημοτικά και νομαρχιακά συμβούλια. Τώρα με το νέο νόμο για την Τοπική Αυτοδιοίκηση η συμμετοχή στα ψηφοδέλτια αυξήθηκε στο 40% από κάθε φύλο. Οι ποσοστώσεις μπήκαν στη ζωή μας με επιχειρήματα υπέρ και κατά. Οι πρώτες αποτιμήσεις δείχνουν θετικά αριθμητικά αποτελέσματα, αλλά κυρίως μια νέα κινητικότητα μεταξύ των γυναικών, διεύρυνση της δεξαμενής των γυναικών, που εν δυνάμει μπαίνουν στη διεκδίκηση εκλογής στην τοπική, κεντρική πολιτική σκηνή και κομματική ζωή.

Χρειάζεται να υποστηριχτεί η εκστρατεία  50/50, που αποφάσισε το Ευρωπαϊκό Λόμπυ Γυναικών, που ως γνωστό αποτελεί την ομπρέλα των 4.000 περίπου γυναικείων οργανώσεων σε όλη την Ευρώπη. Ο στόχος 50/50 για την ισότητα ανδρών και γυναικών στα ψηφοδέλτια, είναι ένα σημαντικότατο μέτρο, γιατί η ισάριθμη εκπροσώπηση των φύλων στα όργανα λήψης αποφάσεων ή και γενικότερα σε όλα τα επίπεδα μπορεί να βοηθήσει στην καλύτερη και περισσότερη εδραίωση της Δημοκρατίας.
•    γ) Χρειάζεται  να «μάθουν» να διεκδικούν αποτελεσματικά στο σύγχρονο πολιτικό τοπίο οι γυναίκες που θα διεκδικήσουν θέσεις πολιτικής ευθύνης. Αυτό  επιτυγχάνεται με  βαθιά γνώση του αντικειμένου τους, με γνώσεις των κανόνων του πολιτικού παιχνιδιού,  με δικτύωση και με τις κατάλληλες προσωπικές δεξιότητες επικοινωνίας.
•    δ) Η Πολιτεία χρειάζεται να αντιμετωπίσει με πολιτικές ισότητας τις αναχρονιστικές αντιλήψεις, τα στερεότυπα και το σεξισμό. Στις αυτόματες νοηματοδοτήσεις, ακόμη και στο «συλλογικό ασυνείδητο», «ο πολίτης» ήταν και παραμένει άνδρας. Και αυτό για να καταπολεμηθεί χρειάζονται πολλαπλά και διαφορετικά μέσα, επιμονή και πολιτική βούληση, αλλά πρωτίστως εμπλοκή και αποφασιστικότητα των ίδιων των γυναικών. Συχνά  οι γυναίκες πολιτικοί αισθάνονται ως ανεπιθύμητες εισβολείς, έχουν την αίσθηση ότι κρίνονται πρωτίστως με βάση την εμφάνισή τους, και είναι ούτως ή άλλως χαμένες (είτε κρίνονται ως ωραίες, είτε κρίνονται ως άσχημες), διότι δεν προσλαμβάνονται ως ισότιμες, ώστε να αξιολογούνται με τα ίδια κριτήρια με τους άνδρες συναδέλφους τους.          Και όπως συγκεκριμένα δήλωσε μία Γαλλίδα βουλεύτρια:

«Κανείς δεν μου είπε ποτέ ανοιχτά πώς δεν είμαι πραγματικά βουλευτής επειδή είμαι γυναίκα. Αλλά με έκαναν να το αισθανθώ πολλές φορές» 
]

•    ε) Χρειάζεται   να αντιμετωπίσουν πολλαπλά εμπόδια, αλλά  και τις δικές τους περίπλοκες αναστολές υποκειμενικές και τροφοδοτούμενες κοινωνικά, έλλειψη θεσμικών δικτύων στήριξης και συχνά όχι αρκετά ισχυροί δεσμοί με γυναικείες/φεμινιστικές οργανώσεις.

•    Στ) Θεωρώ ότι πέρα από τη νομοθεσία και τις εξαγγελίες είναι πολύ σημαντικό να αποκτήσουμε κι εμείς οι γυναίκες εμπιστοσύνη απέναντι στις γυναίκες υποψήφιες, οι οποίες θα προβάλουν τα αιτήματά μας και θα υπερασπίσουν καλύτερα τα δικαιώματά μας.

•    Ζ) Ακόμη και στο πεδίο της γλώσσας είναι σημαντικό να διεξαχθεί ο αγώνας κατά του σεξισμού. Κι αξίζει εδώ η παρατήρηση πως ευρύτερα ο πολιτικός λόγος χαρακτηρίζεται από σεξισμό, όχι μόνον όταν απευθύνεται απαξιωτικά προς τις γυναίκες ή χρησιμοποιεί θηλυκά χαρακτηριστικά για να μειώσει αντιπάλους, αλλά, κυρίως, με το να καθιστά τις γυναίκες αόρατες στο πλαίσιό του και να αναπαράγει την πατριαρχική αντίληψη πως το αρσενικό γένος μπορεί και επιβάλλεται να εκφράζει και τα δύο γένη. Όπως πολύ ωραία έδειξε ήδη από τη δεκαετία του 1980 η Α. Φραγκουδάκη : Η γλώσσα μας δεν είναι αθώα, νομιμοποιεί, αναπαράγει και διαμορφώνει μια σεξιστική πραγματικότητα υποτίμησης και αποκλεισμού του γυναικείου με πολλούς και διαφορετικούς τρόπους, μεταξύ των οποίων και με την ανυπαρξία λέξεων στο θηλυκό που να εκφράζουν ιδιότητες, όπως: υπουργός ή βουλευτής .

Κυρίες και κύριοι,

Τις τελευταίες δεκαετίες αρκετές Ελληνίδες έχουν επιδιώξει, με μικρότερη ή μεγαλύτερη επιτυχία, να αναμετρηθούν με άρρενες συνυποψηφίους τους για μια θέση στη δημόσια ζωή. Κάποιες επιτυγχάνουν τον στόχο τους, κάποιες όχι, λυγίζοντας από το βάρος πολλαπλών ευθυνών, χωρίς ουσιαστική υποστήριξη και συνθήκες συμφιλίωσης επαγγελματικής και προσωπικής ζωής. Κάποιες για να επιβιώσουν υιοθετούν «ανδρικά» πρότυπα που δεν ανανεώνουν επί της ουσίας τον πολιτικό λόγο, αλλά και δεν προωθούν το γυναικείο αίτημα. 

Συντασσόμαστε με τη θέση του Πολιτικού  Συνδέσμου Γυναικών,  ότι είναι ανάγκη να αναδεικνύονται γυναίκες πολιτικοί με φεμινιστική οπτική και αλληλεγγύη στο φύλο τους, με δεδομένο ότι κάθε πολιτική στάση εκλεγμένων γυναικών, που δεν πετάνε τη σκάλα και δρουν υποβοηθητικά στη χειραφέτηση του αποκλεισμένου φύλου των γυναικών, ούτως ή άλλως αποτελεί όρο για κοινωνική συνοχή και δικαιοσύνη. 

Επομένως είναι ανάγκη να εξασφαλιστεί η αυξημένη συμμετοχή συνειδητοποιημένων γυναικών υπερ της ισότητας των φύλων στα Κ.Λ.Α. έτσι ώστε να υπάρχει η κρίσιμη μάζα των γυναικών να αλλάξει τα δεδομένα. Είναι αυτές από τις οποίες περιμένουμε να εφαρμόσουν πολιτικές ισότητας και μέτρα  σε κάθε τομέα δραστηριότητας, από την έμφυλη διάσταση των κρατικών προϋπολογισμών έως την ένταξη της οπτικής του φύλου στα δημόσια έργα.  Χρειαζόμαστε αυτήν την κρίσιμη μάζα που δίνει τη δυνατότητα στις γυναίκες να παίξουν διαπραγματευτικό ρόλο με βάση τα διαφορετικά τους βιώματα και τις διαφορετικές τους ανάγκες.
     
Η  προσπάθεια αύξησης του αριθμού γυναικών που εμπλέκονται ενεργά με τα κοινά σε όλα τα επίπεδα, συνιστά έναν αγώνα υπέρ της δημοκρατίας και της εμβάθυνσής της.  Η μαζική είσοδος των γυναικών στην πολιτική και η ισόρροπη συμμετοχή των φύλων είναι κατά την άποψή μου, η μοναδική ελπίδα για εξανθρωπισμό της πολιτικής. 
 
Οι προσεχείς εκλογές για την Τοπική Αυτοδιοίκηση, οι Ευρωεκλογές και οι Εθνικές εκλογές μας δίνουν την ευκαιρία να το πράξουμε.
Σας ευχαριστώ! 

Author: Το Βήμα της Αιγιάλειας

Ανεξάρτητη eφημεριδα άποψης.