Πενήντα δύο χρόνια μετά την αποχώρηση του Χένρι Τάσκα, η υπόθεση της Αμερικανίδας πρέσβεως επαναφέρει στο προσκήνιο ένα σπάνιο κεφάλαιο των ελληνοαμερικανικών σχέσεων. Οι ιστορικές αναλογίες, ωστόσο, έχουν σαφή όρια.
Η υπόθεση της Κίμπερλι Γκίλφοϊλ επαναφέρει στο προσκήνιο ένα διπλωματικό προηγούμενο που παραπέμπει στο καλοκαίρι του 1974, όταν η αποχώρηση του τότε Αμερικανού πρέσβη στην Αθήνα, Χένρι Τάσκα, συνέπεσε με μία από τις πλέον κρίσιμες περιόδους της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας.
Η αναφορά στο 1974 δεν είναι απλώς ένας ιστορικός παραλληλισμός. Αναδεικνύει τη σπανιότητα μιας αποχώρησης Αμερικανού πρέσβη πριν από την ολοκλήρωση της θητείας του, αλλά και το διαφορετικό πολιτικό και διπλωματικό περιβάλλον μέσα στο οποίο εκτυλίσσονται δύο υποθέσεις που απέχουν περισσότερο από μισό αιώνα.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που δημοσιοποιήθηκαν στις 13 Οκτωβρίου, η Ουάσιγκτον ζήτησε την παραίτηση της Γκίλφοϊλ, ενώ αμερικανικά δημοσιεύματα ανέφεραν ότι η ίδια υπέβαλε την παραίτησή της. Η υπόθεση συνδέεται με καταγγελίες για τη συμπεριφορά της, τις οποίες η ίδια αρνείται. Τα ακριβή δεδομένα και οι συνθήκες της αποχώρησης αποτελούν κρίσιμα στοιχεία για την αξιολόγηση της εξέλιξης, χωρίς να δικαιολογούν από μόνα τους ευρύτερα συμπεράσματα για την κατάσταση των διμερών σχέσεων.
Το προηγούμενο του Χένρι Τάσκα και η κρίση του 1974
Ο Χένρι Τάσκα ανέλαβε την αμερικανική πρεσβεία στην Αθήνα τον Ιανουάριο του 1970, επί προεδρίας Ρίτσαρντ Νίξον. Η θητεία του συνέπεσε με τη στρατιωτική δικτατορία στην Ελλάδα και με την προσπάθεια των Ηνωμένων Πολιτειών να διατηρήσουν τη στρατηγική συνεργασία με την Αθήνα, στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ.
Το καλοκαίρι του 1974, όμως, οι ισορροπίες ανατράπηκαν βίαια. Το πραξικόπημα κατά του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου στην Κύπρο, η τουρκική εισβολή και η κατάρρευση της δικτατορίας δημιούργησαν ένα περιβάλλον βαθιάς πολιτικής και διπλωματικής κρίσης.
Η αμερικανική πολιτική απέναντι στις εξελίξεις στην Κύπρο βρέθηκε στο επίκεντρο έντονης κριτικής στην Ελλάδα. Ιδιαίτερα αμφισβητήθηκαν οι χειρισμοί του τότε υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ, Χένρι Κίσινγκερ, σε μια περίοδο κατά την οποία η Αθήνα επιχειρούσε να αποκαταστήσει τη δημοκρατική ομαλότητα και να επανακαθορίσει τη σχέση της με την Ουάσιγκτον.
Στις 13 Αυγούστου 1974, ο πρόεδρος Τζέραλντ Φορντ επέλεξε τον Τζακ Κούμπις ως διάδοχο του Τάσκα. Δύο ημέρες αργότερα, η γαλλική εφημερίδα *Le Monde* μετέδωσε ότι ο Αμερικανός πρέσβης είχε παραιτηθεί. Τα ιστορικά αρχεία του αμερικανικού υπουργείου Εξωτερικών καταγράφουν ως ημερομηνία ολοκλήρωσης της αποστολής του την 16η Σεπτεμβρίου 1974.
Μεταγενέστερα δημοσιεύματα συνέδεσαν την αποχώρησή του με σοβαρές διαφωνίες για τους αμερικανικούς χειρισμούς στην κυπριακή κρίση και τις εξελίξεις στην Ελλάδα. Η υπόθεση Τάσκα, επομένως, εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο γεωπολιτικής αναταραχής, με άμεσες επιπτώσεις στη θέση της Ελλάδας στη δυτική συμμαχία.
Το 1977 και η υπόθεση Σόφελε
Το διπλωματικό ιστορικό των ελληνοαμερικανικών σχέσεων περιλαμβάνει και την υπόθεση του Γουίλιαμ Σόφελε, το 1977. Τότε, η κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Καραμανλή αντέδρασε στον διορισμό του ως πρέσβη των ΗΠΑ στην Αθήνα, εξαιτίας τοποθετήσεών του για το Αιγαίο και τις ελληνοτουρκικές διαφορές κατά την εξέταση της υποψηφιότητάς του από τη Γερουσία.
Η Αθήνα έκρινε ότι οι δηλώσεις του δημιουργούσαν πρόβλημα για την άσκηση των διπλωματικών του καθηκόντων. Στις 7 Δεκεμβρίου 1977, το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών απέσυρε την υποψηφιότητά του.
Η συγκεκριμένη περίπτωση, ωστόσο, διαφέρει ουσιωδώς από εκείνη του Τάσκα: ο Σόφελε δεν ανέλαβε ποτέ καθήκοντα στην Ελλάδα. Πρόκειται, συνεπώς, για διπλωματική αντιπαράθεση γύρω από έναν διορισμό και όχι για αποχώρηση εν ενεργεία πρέσβη.
Οι ομοιότητες και οι κρίσιμες διαφορές με την υπόθεση Γκίλφοϊλ
Η υπόθεση της Κίμπερλι Γκίλφοϊλ παρουσιάζει μια περιορισμένη, αλλά αξιοσημείωτη, ιστορική ομοιότητα με εκείνη του 1974: και στις δύο περιπτώσεις, η αποχώρηση Αμερικανού πρέσβη από την Αθήνα βρέθηκε στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης πριν από την κανονική ολοκλήρωση της διπλωματικής αποστολής.
Εκεί σταματούν, ωστόσο, οι ασφαλείς αναλογίες.
Το 1974, η αποχώρηση του Τάσκα συνδέθηκε με μια ευρύτερη γεωπολιτική κρίση, την κυπριακή τραγωδία, την πτώση της δικτατορίας και την αναδιαμόρφωση της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής. Στη σημερινή υπόθεση, το επίκεντρο βρίσκεται στις καταγγελίες που έχουν διατυπωθεί σε βάρος της Γκίλφοϊλ, στην αντίδραση της αμερικανικής κυβέρνησης και στις συνθήκες υπό τις οποίες αποφασίστηκε η αποχώρησή της.
Δεν υπάρχουν, με βάση τα στοιχεία που έχουν παρουσιαστεί, επαρκείς λόγοι για να εξισωθούν οι δύο περιπτώσεις ως προς τα κίνητρα ή τις πολιτικές τους συνέπειες. Ούτε η αποχώρηση ενός πρέσβη συνιστά αυτομάτως ένδειξη κρίσης στις διμερείς σχέσεις. Για να εξαχθούν τέτοια συμπεράσματα, απαιτείται αξιολόγηση των επίσημων αποφάσεων, των διπλωματικών επαφών και των πραγματικών επιπτώσεων στην αμερικανική παρουσία στην Ελλάδα.
Το διπλωματικό μήνυμα πίσω από την αποχώρηση
Η πρεσβεία των Ηνωμένων Πολιτειών στην Αθήνα αποτελεί κρίσιμο διπλωματικό κόμβο, δεδομένης της συνεργασίας των δύο χωρών σε ζητήματα άμυνας, ασφάλειας, ενέργειας και περιφερειακής σταθερότητας. Γι’ αυτό και κάθε αλλαγή στην ηγεσία της αμερικανικής διπλωματικής αποστολής συγκεντρώνει αυξημένο ενδιαφέρον.
Η πολιτική σημασία μιας αποχώρησης, ωστόσο, δεν κρίνεται μόνο από το πρόσωπο που αποχωρεί. Καθοριστικά είναι η διαδικασία αντικατάστασης, η συνέχεια της διπλωματικής εκπροσώπησης και το κατά πόσο επηρεάζονται οι στρατηγικές προτεραιότητες των δύο πλευρών.
Η σύγκριση με το 1974 φωτίζει ένα ιστορικό προηγούμενο, δεν προδικάζει όμως την εξέλιξη της σημερινής υπόθεσης. Τότε, η αποχώρηση του Τάσκα εκτυλίχθηκε μέσα σε μια εθνική και γεωπολιτική κρίση. Σήμερα, η υπόθεση Γκίλφοϊλ θα αξιολογηθεί με βάση τα πραγματικά δεδομένα, τις επίσημες ανακοινώσεις και τις συνέπειες που θα έχει για τη λειτουργία της αμερικανικής διπλωματικής αποστολής.
Πενήντα δύο χρόνια μετά, το 1974 επιστρέφει στη δημόσια συζήτηση όχι ως έτοιμο ερμηνευτικό σχήμα για το παρόν, αλλά ως υπενθύμιση ότι οι διπλωματικές αποχωρήσεις έχουν διαφορετικό βάρος ανάλογα με τις συνθήκες που τις προκαλούν. Και αυτή είναι η ουσία της υπόθεσης: όχι η εύκολη ιστορική εξίσωση, αλλά η ανάγκη να διαχωριστούν τα επιβεβαιωμένα γεγονότα από τις πολιτικές εκτιμήσεις και να αποτιμηθεί η εξέλιξη με βάση τα στοιχεία.
BLOG COMMENTS POWERED BY DISQUS