Του Σπύρου Ν. Λίτσα
Καθώς η κρίση της πανδημίας σαρώνει την υφήλιο, οι εθνικές οικονομίες και οι κοινωνικές αντοχές δοκιμάζονται σοβαρά. Πλέον βρισκόμαστε σε συνθήκη συνολικής αλλαγής κοινωνικό-αξιακού παραδείγματος, με ό,τι κι αν αυτό σημαίνει ως προς την ένταση της μετάβασης αλλά και τους χρόνους προσαρμογής των κρατικών δρώντων στα νέα δεδομένα. Οποίο κράτος δεν προσαρμοσθεί στις επόμενες δεκαετίες θα συρρικνωθεί και στο τέλος θα καταρρεύσει υπό το βάρος της αποτυχίας του.
Για μεγάλο χρονικό διάστημα, από την εποχή της 2ης Βιομηχανικής Επανάστασης, ο ανεπτυγμένος κόσμος βίωσε συνθήκη αφθονίας αγαθών και υψηλών υπηρεσιών που βασιζόταν όμως πάνω στην αρχή της ασύμμετρης αλληλεξάρτησης. Τα κορυφαία κράτη του δυτικού κόσμου, ΗΠΑ, Βρετανία, Γερμανία, Γαλλία, Καναδάς, Ιαπωνία, λειτούργησαν ως μηχανισμοί παραγωγής και τροφοδότησης προϊόντων και υπηρεσιών σε ανταγωνιστικές τιμές αλλά και σε εναλλακτικά σχήματα αποπληρωμής με αντάλλαγμα την πολιτική και στρατιωτική υποστήριξη των κρατών - αγοραστών, ή τον έλεγχο του εσωτερικού τους εξαιτίας των ευέλικτων σχημάτων δημόσιου δανεισμού. Από τη μια, τα ισχυρά αυτά κράτη δεν ήταν σε θέση να διατηρήσουν την υψηλή επιρροή τους δίχως το μεγάλο αριθμό των κρατών - αγοραστών να επιδιώκουν το κλείσιμο εμπορικών ή επενδυτικών συμφωνιών, ενώ από την άλλη τα κράτη αγοραστές δεν ήταν σε θέση να διατηρήσουν σε ισχύ το Κοινωνικό Συμβόλαιο που είχαν συνάψει με τους πολίτες και που βαςίζονταν πάνω στη δυνατότητα της επιλογής καταναλωτικών αγαθών και ενός άνετου τρόπου ζωής.
Το τέλος του Ψυχρού Πολέμου όμως άρχισε σταδιακά να μεταβάλει τα δεδομένα ως προς το μοντέλο παραγωγής και διακρατικής διασύνδεσης. Πλέον το αντίπαλο δέος της Σοβιετικής Ένωσης υφίστατο μόνο ως ιστορικό δεδομένο και το Αμερικανικό Όνειρο περνούσε από το στάδιο της διαρκούς κατανάλωσης σε ποιο ανεπτυγμένα μονοπάτια τεχνολογικής εμβάθυνσης και θωράκισης του κράτους.
Σήμερα είναι πλέον γεγονός ότι οι υλικοί δείκτες ισχύος ενός κράτους επηρεάζονται κατά πολύ από τη δυνατότητα που αυτό έχει στο να παράγει ποιοτικά προϊόντα για το εσωτερικό και το εξωτερικό του. Το διεθνές παίγνιο πλέον στηρίζεται κατά πολύ στη δυναμική που ένα κράτος διαθέτει στο να καθίσταται αυτό ο θετικός πυλώνας επηρεασμού στην εξίσωση της ασύμμετρης αλληλεξάρτησης. Θέτω το θέμα της αλληλεξάρτησης ως κομβικό ζητούμενο στη συγκεκριμένη διάσταση, μιας και κράτη - παρίες όπως η Β. Κορέα, που μετέχουν στο διεθνές παίγνιο δια της αφαιρετικής, διαθέτουν τη δυνατότητα της υλικής αυθυπαρξίας στο μέγιστο εξαιτίας του ότι έχουν επιλέξει τη διεθνή απομόνωση ως εργαλείο πρωτογενούς επιβίωσης.
Ας πάρουμε για παράδειγμα τη Γαλλία. Η δημόσια διοίκηση της αντιμετωπίζει πλείστα ζητήματα, εμφανίζοντας τις ίδιες παθογένειες με την αντίστοιχη Ελληνική. Το μοντέλο ένταξης των εκατομμυρίων πολιτών από τις Γαλλικές αποικίες της Αφρικής στην καθημερινότητα του κράτους δεν θεωρείται ως επιτυχημένο, μια βόλτα στο 20ο, το 19ο ή το 18ο διαμέρισμα των Παρισίων θα πείσει και τον πλέον δύσπιστο περί του αποτυχημένου γαλλικού μοντέλου ένταξης προσφύγων και μεταναστών. Το πολιτικό σύστημα επίσης της Γαλλίας ταλαιπωρείται από έναν πεπερασμένο Γκολισμό που οδηγεί ενίοτε σε λεκτικές υπερβολές, αλλά και από μια ισχυρή Ακροδεξιά που επηρεάζει την πολιτική εξέλιξη της χώρας με τον πλέον - ασφαλώς - αρνητικό τρόπο. Kι όμως η Γαλλία σήμερα είναι ένα από τα πλέον ισχυρά κράτη του πλανήτη, σε πολύ καλύτερη θέση από αυτή που το κράτος βρισκόταν για όλο το διάστημα του Ψυχρού Πολέμου και για τις πρώτες δεκαετίες μετά το τέλος αυτού. Σήμερα, ο Γαλλογερμανικός άξονας στο εσωτερικό της Ευρώπης έχει πάψει να είναι όσο ανισομερής ήταν πριν από μια δεκαετία, η Γαλλία παίζει έναν εξαιρετικά σημαντικό ρόλο ως στρατιωτική δύναμη όχι μόνο στην υποσαχάρια Αφρική αλλά και στην Ανατολική Mεσόγειο και τον Αραβικό Κόλπο, ενώ η Γαλλική ήπια ισχύς, μετά από μεγάλο χρονικό διάστημα στασιμότητας, βρίσκεται ξανά στην πρώτη γραμμή του διεθνούς ενδιαφέροντος.
Σε τι οφείλονται όλα αυτά; Στο ότι η Γαλλία την τελευταία δεκαετία έχει ρίξει πολύ μεγάλο βάρος στη δυνατότητα περιορισμού των εισαγωγών σε διατροφικά προϊόντα βασικής ανάγκης, στην αύξηση των αντίστοιχων εξαγωγών κυρίως σε γαλακτοκομικά προϊόντα, κρέας και κρασιά, καθώς ασφαλώς και στη μετατροπή της "επίπεδης" Γαλλικής υποδομής σε υπηρεσίες Τεχνικής Νοημοσύνης πριν από μια δεκαετία σε σημερινή υπερδύναμη στον τομέα της 4ης Βιομηχανικής Επανάστασης. Αποτέλεσμα; Τον Νοέμβριο, εν μέσω πανδημίας, το ποσοστό ανεργίας της Γαλλίας πλέον είναι μόλις 8.1%, οι Γαλλικές εξαγωγές τον τελευταίο μήνα έφτασαν σε αξία τα 41 δις ευρώ, αυξανόμενες κατά ένα δις από πέρυσι, ενώ η Γαλλική Πολεμική Βιομηχανία σε επίπεδο πωλήσεων είναι τρίτη στον κόσμο μετά τις HΠΑ και τη Ρωσία.
Ποιος ο λόγος που γράφονται αυτές οι γραμμές; Το εξαρτητικό μοντέλο της διαρκούς εισαγωγής προϊόντων ακόμη και διατροφής έχει πλέον τελειώσει. Τα κράτη που συνεχίζουν να θεωρούν ότι μπορούν να στηρίζονται στα εξαγώγιμα προϊόντα άλλων αποτελούν το νέο τύπο τριτοκοσμικής ανάπτυξης, αλλά και θα βρεθούν σε εξαιρετικά δύσκολη θέση στην περίπτωση αυτή που η πανδημία συνεχίσει να πλήττει την διατροφική αλυσίδα διεθνώς και οι ελλείψεις δώσουν τη θέση τους σε διαρκώς άδεια ράφια, υποσιτισμό κλπ.
Για πολλές δεκατίες η Ελλάδα αποφάσισε ότι η καθημερινή της επιβίωση αποτελεί αποκλειστική ευθύνη των Βρυξελλών. Ως μια νεωτερικής Blanche DuBois έχουμε πεισθεί ότι το συγκεκριμένο μοντέλο μονομερούς ανάπτυξης μέσω του τουρισμού μπορεί να συνεχίσει να προσφέρει ευκαιρίες για τους Έλληνες. Η ερημωμένη υπαίθριος στην Ελλάδα του 21ου αιώνα αποτελεί το ιδανικό σκηνικό μιας δυστοπίας που ο ιστορικός του μέλλοντος θα μπορέσει να κατανοήσει καλύτερα ως προς το εύρος του προβλήματος.
Η νέα Μεγάλη Ιδέα για τη χώρα είναι η δυνατότητα της Ελλάδας να πατήσει αρχικά στα πόδια της και στη συνέχεια να διαδραματίσει ρόλο κόμβου παραγωγής τεχνογνωσίας Τεχνητής Νοημοσύνης με κύκλο εργασιών την Ανατολική Μεσόγειο, τη ΝΑ Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή. Ας γίνει ένα πρώτο σημαντικό βήμα σήμερα με την ηλεκτρική ενέργεια πλέον να αποτελεί το σημαντικότερο βάρος για τη μέση ελληνική οικογένεια να χρηματοδοτηθούν έργα μικρό ενεργειακής παραγωγής σε κάθε σπίτι, στο πρότυπο της ανάπτυξης των φωτοβολταϊκών μονάδων ανά νοικοκυριό που επέτυχε η Γερμανία την τελευταία δεκαετία.
Χρειαζόμαστε άμεσα αλλαγή παραγωγικού - αναπτυξιακού μοντέλου. Μόνο αν καταφέρουμε να πατήσουμε στα πόδια μας γερά θα επιτύχουμε τη δημιουργική εμπλοκή μας στο διεθνές γίγνεσθαι ξανά αντί να ασχολούμαστε αποκλειστικά και μόνο με το ποσοστό απειλής που η Τουρκία προβάλει σε εμάς.
* Ο κ. Σπύρος Λίτσας είναι Καθηγητής Διεθνών Σχέσεων του Πανεπιστημίου Μακεδονίας
BLOG COMMENTS POWERED BY DISQUS