Του Γιαννη Ρούντου{*}
7:28 μμ 2/12/2018Πρόσφατα, διάβασα ένα άρθρο του Μπρετ Στέφενς, δημοσιογράφου των New York Times, με θέμα την «αφέλεια» του Facebook. ‘Ενα κείμενο εμπνευσμένο, με το οποίο ο Στέφενς διακοινωνεί τον προβληματισμό του για την ισοπεδωτική χρήση αυτής της «τεχνολογικής κατάκτησης» στην επικοινωνία. Ο προβληματισμός φαίνεται μεν επίκαιρος από τις σύγχρονες καταστάσεις και τα γεγονότα, αλλά -όπως αναδεικνύεται από την παραβολή στην οποία στηρίζεται: μία αφήγηση του Σωκράτους στον «Φαίδρο» του Πλάτωνος, 2.400 χρόνια πριν- είναι διαχρονικός.
Την παραπομπή του δημοσιογράφου στη Σωκρατική και Πλατωνική θεώρηση προκάλεσε η εν πολλοίς αλαζονική (μέχρι αυτοτύφλωσης) προσπάθεια των ανθρώπων του Facebook να «αθωωθεί» το δίκτυο για τα σκάνδαλα παραπληροφόρησης και την κρίση εμπιστοσύνης που έχει προκαλέσει, ενώ έχει -κατά δήλωση των ιδρυτών του- ως αποστολή «να κάνει τον κόσμο περισσότερο ανοικτό και συνδεδεμένο, βελτιώνοντας την ανθρώπινη επαφή» (μία ακόμη βερμπαλιστικά διατυπωμένη εξαγγελία «καλών προθέσεων» από τις πολλές που ακούμε στην εποχή μας, από κάθε είδους νεωτεριστές).
Με τον αιγυπτιακό μύθο, που αναφέρεται στην εφεύρεση της γραφής -προσωπικά, τη χαρακτηρίζω ως το κορυφαίο ανθρώπινο επίτευγμα- κοντολογίς ο Σωκράτης επισημαίνει μια αλήθεια (σε ελεύθερη ερμηνεία του δημοσιογράφου), που κατά κανόνα μάς διαφεύγει σήμερα περισσότερο από ποτέ άλλοτε: ότι η καινοτομία και η τεχνολογία είναι τόσο καλές όσο οι άνθρωποι που τις χρησιμοποιούν και πως, σ’ έναν καλύτερο κόσμο, τα κοινωνικά δίκτυα ίσως ήταν «ένας ψηφιακός πίνακας ιδεών και συζήτησης, εξευγενίζοντας τη δημόσια ατμόσφαιρα».
Προφανώς, η εν λόγω αναφορά αναδεικνύει την αναγκαιότητα των Αξιών, υπό την αίρεση/παραδοχή ότι οι Αξίες ιστορικά είναι κατά βάσιν ηθικές. ´Οταν τα εφευρήματα έρχονται να «κουμπώσουν» στην Αριστοτελική και πάντα ζητούμενη έννοια της ευτυχίας/ευημερίας, την «Ευδαιμονία», ως εργαλεία και υποχείρια του ανθρωπίνου πνεύματος και της ενσυναίσθησης, που αδελφοποιεί συνεπαγωγικά την Ηθική με τη Γνώση -δηλαδή τη σοφία- στον άνθρωπο, τότε η καινοτομία και η τεχνολογία αποτελούν σπουδαίες και ευκταίες κατακτήσεις.
Τί συμβαίνει σήμερα ώστε, με αφορμή την «αφέλεια» του Facebook να εγείρονται από διανοητές ή και απλώς νοήμονες ανθρώπους ζητήματα για το «άνθρωποι και εργαλεία: ποιός χρησιμοποιεί ποιόν και για ποιό σκοπό»; Ας δούμε αφαιρετικά τη μεγάλη εικόνα. Ζούμε σε μία εποχή απίστευτης επιτάχυνσης τεχνολογικών επιτευγμάτων. Μιλούμε, ήδη, για την επέλαση της ψηφιακής, τεχνητής νοημοσύνης στην «τέταρτη βιομηχανική επανάσταση», όπου ο έλεγχος του ιλίγγου παίζεται στο κατά πόσο θα λειτουργούν τα ανθρώπινα «φρένα».
Τί είναι τα «φρένα»; Είναι μηχανισμός, έχω την πεποίθηση, που μικραίνει την απόσταση μεταξύ της Πληροφορίας (με τα εντυπωσιακά ποσοτικά γνωρίσματα της εποχής του κυβερνοχώρου) και της Γνώσης (εντελώς ποιοτικό το μέγεθος, όπως οι Αξίες). Απόσταση, μόλις τριών διαδοχικών εννοιών: υποδοχής - επεξεργασίας - αφομοίωσης. Ωστόσο, απόσταση τεράστια μέσα στην συντετμημένη πυκνότητα του χρόνου, που θα πρέπει να αναγνωρίζει, να θέλει και να μπορεί να διανύσει ένας καθημερινός άνθρωπος που διεκδικεί την ισορροπημένη θέση του στην οικογένεια, την εργασία, την κοινωνία -έστω με πολύ κόπο, διανοητική τάξη και καθαρότητα σε ηθικά προτάγματα- για να μετουσιώσει την Πληροφορία σε Γνώση. Αυτά τα «φρένα» προαπαιτούνται για την αντιμετώπιση της «μέθης» και κάθε ψευδαίσθησης που προκαλεί η συνεχώς αυξανόμενη επιτάχυνση, με τον κίνδυνο του εκτροχιασμού στον υπερθετικό βαθμό αν τα «φρένα» είναι σπασμένα.
´Ομως, αν «Μέτρον ´Ανθρωπος» -για να θυμηθούμε και τον Πρωταγόρα- το μέλλον θα δείξει ποιά είναι η ανθρώπινη επίγνωση της διαχείρισης των επιτευγμάτων της τεχνολογίας σήμερα, αυτής της πρωτοφανούς πρόκλησης. Αναφέρομαι σε ένα μέλλον επιθυμητό, με χαρακτηριστικές ψηφίδες τις βιώσιμες κοινότητες, την αλληλουχία στη συνέχεια των γενεών, στο μέλλον της εργασίας που -με όποιο τρόπο κι αν γίνεται- είναι το γράδο για τη βαρύτητα του κοινωνικού πολιτισμού, της ακμής ή της παρακμής του, αφού η εργασία είναι κάτι πολύ περισσότερο από μια παραγωγική αναγκαιότητα: είναι «κλειδί» εξημέρωσης και ευγενούς συναναστροφής, κοινωνικής ενσωμάτωσης των ανθρώπων. Εργασία, ως κοινωνικό δικαίωμα όλων, ανεξαρτήτως ταχυτήτων και ανταγωνιστικών προσχημάτων (εξέλιξη και ανάπτυξη για ποιόν, αν όχι για την κοινωνική συνοχή και πρόοδο;). Είναι ο μόνος τρόπος για να μην αλληλοφαγωθούμε σε ένα ανελέητο σφιχταγκάλιασμα πάλης και εξατομικευμένης επιβίωσης, «βαμπίρ και κανίβαλοι». Να ένα απειλητικό σύνδρομο της ψευδεπίγραφης κοινωνικοποίησης μέσω του κυβερνοχώρου, ως διαφαινόμενος κίνδυνος, που μεγαλώνει αν δεν συνειδητοποιούμε, ερμηνεύουμε και συνδιαμορφώνουμε τις τάσεις της ποχής αλλά απλώς τις ακολουθούμε άκριτα, παθητικά ή με παιδικό ενθουσιασμό, πιστεύοντας ότι έτσι κατέχουμε το μυστικό της προόδου.
«Τας θύρας εν σοφία πρόσχωμεν...» λέει ο εκκλησιαστής για τους μύστες. Ισχύει και για την τεχνολογία, όταν ανερμάτιστα αποθεώνεται από χρήστες η εφευρέτες χωρίς πυξίδα, κοινωνική παιδεία και ηθική. Η ευρηματική, πραγματικά, απόδοση της Σωκρατικής θεώρησης στον «Φαίδρο» του Πλάτωνος από τον Μπρετ Στέφενς, για την καλύτερη κατανόηση του αιτίου της σχολιογραφικής αναφοράς μου, είναι διαθέσιμη στον ιστότοπο της «Καθημερινής», στα ελληνικά: http//www.kathimerini.gr/995719/article/epikairothta/kosmos/pws-o-platwnas-proevleye-thn-afeleia-toy-facebook.
{*}Επικεφαλης Δημ.Σχεσεων και ΕΚΕ Ιντεραμερικαν
BLOG COMMENTS POWERED BY DISQUS