Γράφει ο Νίκος Καφούσιας
Το να παρουσιάσεις το βιβλίο του εκλεκτού συμπολίτη μας, Δημοσιογράφου, Ερευνητού και Συγγραφέα Φάνη Ζουρόπουλου, με τίτλο «Η προσφυγιά του ’22, ΟΙ ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΕΣ ΣΤΟ ΑΙΓΙΟ», μοιάζει με την προσπάθεια να περπατήσεις πάνω σε τεντωμένο συρματόσχοινο όταν δεν είσαι ακροβάτης και όταν δεν υπάρχει δίχτυ ασφαλείας κάτω απ’ αυτό. Και στην περίπτωση «ατυχήματος», θύμα δεν θα είναι μόνον ο παρουσιαστής αλλά κυρίως αυτός που το συγγραφικό του έργο κρίνεται και παρουσιάζεται.
Κάθε προσπάθεια κριτικής και σχολιασμού ενός Ιστορικού Αφηγήματος με ένα τόσο σοβαρό και λεπτό θέμα, όπως είναι αυτό της προσφυγιάς, ενέχει ένα ρίσκο. Συνειρμικά, έρχονται στο μυαλό σου τα λόγια του Θουκυδίδη στον Επιτάφιο του Περικλέους, για τους λόγους που εκφωνούνται προς τιμή εκείνων που θυσιάστηκαν για την πατρίδα. Αυτοί που γνωρίζουν τους ήρωες, όσα καλά λόγια και αν ακούσουν για αυτούς, θα θεωρήσουν ότι αυτά που λέγονται είναι λίγα.
Αντίθετα, οι μη γνωρίζοντες τους ήρωες, θα θεωρήσουν ότι αυτά που εκφωνούνται είναι υπερβολικά. Και ήρωες, στην προκειμένη περίπτωση, είναι όλη η προσφυγιά του 22 και πιο συγκεκριμένα οι πρόσφυγες που εγκαταστάθηκαν στο Αίγιο και το δράμα που έζησαν για αρκετά χρόνια μετά τον ερχομό τους εδώ!
Κάθε ενδοιασμός όμως ελέγχεται και ξεπερνιέται και κάθε φόβος μετατρέπεται σε αποφασιστικότητα και θάρρος να καταθέσεις και εσύ την δική σου άποψη για το έργο αυτό. Και αυτό για τρεις κυρίως λόγους. Γιατί αποτελεί υποχρέωση προς τον συγγραφέα που ξόδεψε ψυχή και χρόνο για την συγγραφή του Βιβλίου αυτού. Γιατί αποτελεί υποχρέωση προς τους παρευρισκόμενους ακροατές, που υποθέτω ότι οι περισσότεροι θα είναι απόγονοι των προσφύγων που εγκαταστάθηκαν εδώ πριν 100 χρόνια. Αλλά πάνω από όλα, αποτελεί υποχρέωση στους γεννημένους στη Μικρά Ασία γονείς μας, παππούδες μας και γιαγιά- δες, που ξεριζωμένοι άφησαν τις εστίες τους και κατέληξαν στην περιοχή αυτή του Αίγιου, υποφέροντας τα πάνδεινα, για να μας παραδώσουν αυτόν τον τόπο βιώσιμο και αξιοποιήσιμο. Η αναφορά λοιπόν στο περιεχόμενο του Βιβλίου του αγαπητού Φάνη είναι απαραίτητη και για να διαφυλάξουμε την ιστορική μας μνήμη και την πολιτιστική μας κληρονομιά, έτσι ώστε να γίνεται κτήμα των επόμενων γενεών, που θα αποτελόσουν τη συνέχειά μας.
Στις πρώτες σελίδες του Βιβλίου του, ο συγγραφέας παρουσιάζει με ένα συνοπτικό, και ακριβή συγχρόνως τρόπο, την πολιτική και στρατιωτική κατάσταση που επικρατούσε στην Ελλάδα και στο Μέτωπο στην Μικρά Ασία. Κύρια αιτία της Μικρασιατικής καταστροφής ο Εθνικός διχασμός! Το αποτέλεσμα; Χρησιμοποιώ τα λόγια του συγγραφέα: «700.000 νεκροί στρατιώτες και άμαχοι, οι χιλιάδες όμηροι, οι χιλιάδες αιχμάλωτοι χωρίς γυρισμό, η πυρπόληση της Σμύρνης (31 Αυγούστου), η θυσία του Χρυσοστόμου, οι χιλιάδες άμαχοι που προσπαθούν απεγνωσμένα στην παραλία να βρουν πλωτό μέσο διαφυγής. Το ξερίζωμα με μια λέξη, 1,5 εκατομμυρίου Ελλήνων από τις προαιώνιες ρίζες τους στην Μικρά Ασία και την Ανατολική Θράκη, που κατά χιλιάδες φθάνουν στην Ελλάδα για να στεγαστούν κοπαδιαστά σε τσαντίρια, στους δρόμους, στις πλατείες, σε αποθήκες, σχολεία, εκκλησίες ακόμα και μέσα στο κτίριο της Βουλής»!
Είναι τόσα πολλά τα θέματα που αναπτύσσονται στο Βιβλίο, είναι τόσο ανατριχιαστική η περιγραφή της καταστροφής της Σμύρνης, είναι τόσο λεπτομερής και τεκμηριωμένη η ευθύνη και των δύο αντιμαχόμενων Ελληνικών πλευρών, αλλά και των ξένων δυνάμεων, που οδήγησε στην Μικρασιατική καταστροφή, που αναφορά, επιγραμματικά και μόνον, σε όλα αυτά τα θέματα θα απαιτούσε ώρες και ώρες παρουσίασης.
Είναι απαραίτητο λοιπόν να περιοριστούμε στο τμήμα εκείνο του Βιβλίου που αναφέρεται στους πρόσφυγες του Συνοικισμού Τεμένης όπως λεγόταν τότε ο σημερινός Συνοικισμός Νικολάου Πλαστήρα.
Και είναι πάρα πολλά αυτά που αναγράφονται στο Βιβλίο για αυτούς. Είναι τόσο αναλυτική και τεκμηριωμένη η παρουσίαση στοιχείων για την προσφυγιά του Συνοικισμού που ο αναγνώστης εκπλήσσεται με την υπομονή και την αντοχή του συγγραφέα να ολοκληρώσει όλο αυτό το Ιστορικό Αφήγημα. Μεταξύ των πολλών αυτών στοιχείων που παραθέτει ο συγγραφέας, περιλαμβάνονται: Πόσοι και πως έφτασαν στο Αίγιο οι πρώτοι Πρόσφυγες. Από ποιο μέρος της Μικράς Ασίας ήλθαν οι πρόσφυγες στον Συνοικισμό. Τα δραματικά πρώτα χρόνια της ζωής τους, μετά τον ερχομό τους, και οι άθλιες συνθήκες διαβίωσης.
Η αδυναμία του επίσημου κράτους να τους συμπαρασταθεί ουσιαστικά αλλά και η τοπική κοινωνική αλληλεγγύη. Η αδυναμία του Δήμου να αντιμετωπίσει ουσιαστικά το πρόβλημα των προσφύγων λόγω έλλειψης πόρων. Θα πρέπει να αναφερθεί εδώ ότι από το 1914 έως τον Σεπτέμβριο του 1924 ο Δήμος Αιγίου είχε υποβιβαστεί σε κοινότητα. Η συγκινητική προσπάθεια του Προέδρου της Κοινότητας και των Συμβούλων αλλά και των Γιατρών του Νοσοκομείου και της πόλης να συμπαρασταθούν και να βοηθήσουν τους πρόσφυγες.
Η συμβολή του προσφυγικού στοιχείου στην ανάπτυξη του τοπικού αθλητισμού και πολιτισμού. Υπήρξε εντυπωσιακή η παρουσία και συμμετοχή του προσφυγικού στοιχείου του Συνοικισμού στο ποδόσφαιρο, στην μουσική, στην δημοσιογραφία, στην λογοτεχνία και στην ποίηση, στα γράμματα, στις τέχνες και στο εμπόριο. Η διάκρισή τους σε πάρα πολλούς τομείς την ανθρώπινης δραστηριότητας ως αποτέλεσμα της ανάγκης τους να επιβιώσουν αλλά και σε συνδυασμό με τις έμφυτες ικανότητες και δεξιότητές τους.
Σε κάθε ένα από τα θέματα αυτά που προανέφερα ο συγγραφέας παραθέτει λεπτομερή στοιχεία που εντυπωσιάζουν. Αναφέρω, ενδεικτικά, μερικές από τις πηγές του. Εφημερίδα «Έρευνα» του Ανδρέα Φιλιππόπουλου με ημερομηνία 23 Οκτωβρίου 1922 και Μαρτίου 1923. Δημοτολόγιο του Αιγίου του 1923-1924, Νομαρχεία Αχαΐας, Αρχεία της «Κεντρικής Επιτροπής Περιθάλψεως των εκ της Μικράς Ασίας Προσφύγων». Μαρτυρίες απογόνων προσφυγικών οικογενειών, Πατρινές Εφημερίδες της εποχής εκείνης όπως ο «Νεολόγος» και ο «Τηλέγραφος», το Βιβλίο του Πατρινού εκπαιδευτικού και συγγραφέα Λευτέρη Μαρινέλλη με τίτλο «Οι Πρόσφυγες στην Πάτρα» και πολλά άλλα.
Η ψυχή μου θέλει να παρουσιάσω όσο γίνεται περισσότερα από το Βιβλίο του αγαπητού Φάνη. Θα μου επιτρέψετε λοιπόν να κλείσω αυτή την σύντομη παρουσίαση του Ιστορικού αυτού Αφηγήματος με μία προσωπική παρέμβαση. Παρέμβαση στοιχείων που προέρχονται από αυτά που άκουσα από την Μητέρα μου που ήλθε εδώ σε ηλικία 7 ετών. Από τους παλιούς πρόσφυγες του Συνοικισμού, που δυστυχώς δεν υπάρχουν στην ζωή σήμερα, αλλά και από τις αναμνήσεις μου 70 περίπου χρόνων όταν από τις αρχές της δεκαετίας του 50 μπορούσα, ως μικρό παιδάκι τότε, να παρακολουθώ την εξέλιξη του Συνοικισμού χρόνο με τον χρόνο.
Οι πρόσφυγες λοιπόν του Συνοικισμού με νωπή την μνήμη από τον θρήνο και τον ψυχικό σπαραγμό, από τα δάκρυα και το αίμα, από την πληγή της απώλειας γονιών, αδελφών, παιδιών και προσφιλών συγγενικών προσώπων, από τον χαμό όσων είχαν δημιουργήσει με σκληρή δουλειά χρόνων, έσφιξαν την καρδιά τους, συμμάζεψαν τα ράκη της ψυχής τους, στάθηκαν όρθιοι, πίστεψαν στο Θεό και ατένισαν με πίστη, θέληση και ελπίδα το μέλλον στην καινούργια τους πατρίδα, ανωτερότητα της ανθρώπινης ψυχής. Έδωσαν, επίσης, νέα πνοή και ώθηση σε επαγγέλματα που χρειάζονται δεξιότητα στα χέρια, τολμηρή σκέψη και δημιουργική φαντασία.
Η ξεθεμελιωμένη και βασανισμένη από τον ξεριζωμό Μικρασιατική τυπική οικογένεια, παππούς, γιαγιά, αντρόγυνο και παιδιά, οι ηρωικές αυτές μορφές της νέας Εθνικής τραγωδίας, πάλεψαν σκληρά, αγωνίστηκαν, κουράστηκαν, πολλές φορές ταπεινώθηκαν και ένοιωσαν βαθιά στην ψυχή τους τον πόνο της προσφυγιάς στην νέα τους πατρίδα.
Πολύ σύντομα όμως, και παρά τις αντίξοες συνθήκες, ξαναστήσαν τα νοικοκυριά τους, ξανάφτιαξαν τις περιουσίες τους, συγκρότησαν και αύξησαν την οικογένεια τους και μεγάλωσαν τα παιδιά τους με ηθικές αρχές, βαθιά θρησκευτική πίστη, Εθνική συνείδηση και υπερηφάνεια.
Σύντομα, ο Προσφυγικός Συνοικισμός Τεμένης άρχισε να παίρνει διαφορετική μορφή. Οι πεντακάθαρες και ασβεστωμένες αυλές των προσφυγικών σπιτιών μοσχοβολούσαν από βασιλικό, γιασεμί και αγιόκλημα, ενώ οι χωμάτινοι δρόμοι του γέμισαν από τις φωνές και τα παιχνίδια των μικρών προσφυγόπουλων.
Οι Μικρασιάτες πρόσφυγες, οι παππούδες, οι γιακάδες και οι γονείς μας, δεν μπόρεσαν να ζήσουν το όνειρο της επιστροφής στις χαμένες τους πατρίδες και να δουν και πάλι τα αγιασμένα πατρικά χώματα. Μια τέτοια ημέρα ανάστασης δεν ξημέρωσε ποτέ για αυτούς.
Η λύτρωση και η ανάσταση από τα βάσανά τους ήλθε, σιγά - σιγά, με τα παιδιά τους και τα εγγόνια τους. Με την νέα φύτρα της ζωής, ξαναθυμούνται τις μορφές από τα αγαπημένα συγγενικά πρόσωπα που έχασαν μέσα σε εκείνη την φοβερή καταστροφή του Εθνικού ξεριζωμού. Ξαναβλέπουν έτσι το καμένο και κουτσουρεμένο δέντρο της γενιάς τους να πιάνει πάλι ρίζες, να μεγαλώνει, να ανθίζει και να δίνει καρπούς. Και αυτό απετέλεσε το καλύτερο βάλσαμο στις πληγές της ψυχής τους.
Σήμερα, εμείς, τα παιδιά τους ή και τα εγγόνια τους, προσευχόμαστε για την ανάπαυση της ψυχής τους. Τους σκεπτόμαστε και τους αγαπούμε με όλη την δύναμη της καρδιάς μας. Σκύβουμε με ευλάβεια μπροστά στο μεγαλείο της ψυχής τους. Αναγνωρίζουμε με ευγνωμοσύνη τον αγώνα και τις θυσίες που έκαναν για να μας μεγαλώσουν. Παρακαλούμε, τέλος, τον Θεό να έχει τις ψυχές τους υπό την σκέπη του, προσφέροντάς τους την ειρήνη και την γαλήνη που δεν γνώριζαν στην μαρτυρική ζωή τους.
Νίκος Καφούσιας : κ. Καφούσιας γεννήθηκε και μεγάλωσε στο Αίγιο. Μετά το Λύκειο εφοίτησε, με υποτροφία, στο Μαθηματικό Τμήμα του Πανεπιστημίου Πατρών και έλαβε το πτυχίο του, με άριστα, το 1973. Το 1977 έλαβε το Διδακτορικό του Δίπλωμα από την Φυσικομαθηματική Σχολή του ίδιου Πανεπιστημίου στο γνωστικό αντικείμενο της Μηχανικής των Ρευστών. Εκλέχθηκε διαδοχικά Επίκουρος Καθηγητής, Αναπληρωτής Καθηγητής και με την εκλογή του στην θέση του Καθηγητή του Μαθηματικού Τμήματος, το 1992, ολοκλήρωσε την Ακαδημαϊκή του εξέλιξη μέσα σε μια δεκαετία. Στα πλαίσια των εκπαιδευτικών του αδειών, συνεργάσθηκε ερευνητικά με το Πανεπιστήμιο του Liverpool, με το Κέντρο Θεωρητικής Μηχανικής του Udine της Ιταλίας και με το Polytechnic Institute of Technology του Πανεπιστημίου του Blacksburg της Virginia των Η.Π.Α. Εχει συγγράφει τέσσερα Διδακτικά Συγγράμματα στο επιστημονικό του αντικείμενο και είναι ο συγγραφέας του Κεφαλαίου 2 , του Τόμου 10, της Αμερικανικής Εγκυκλοπαίδειας με τίτλο: " Encyclopedia of Fluid Mechanics", Gulf Publishing Company, Houston, U.S.A. Διετέλεσε Διευθυντής του Μεταπτυχιακού Προγράμματος του Τμήματος Μαθηματικών, μέλος των Επιστημονικών Εταιρειών της Ελληνικής Μαθηματικής Εταιρείας (Ε.Μ.Ε), της Ελληνικής Εταιρείας Θεωρητικής και Εφαρμοσμένης Μηχανικής (Ε.Ε.Θ.Ε.Μ) και της Ελληνικής Εταιρείας Υπολογιστικής Μηχανικής (ΕΛ.ΕΤ.ΥΜ). Ο κ. Καφούσιας είναι 72 ετών, παντρεμένος με την Λουκία Λιγδοπούλου και έχουν ένα υιό 38 περίπου ετών.
BLOG COMMENTS POWERED BY DISQUS