Εκτύπωση
Άρθρα - Απόψεις
Εμφανίσεις: 783


Η Δημοκρατία ως έννοια κατανομής εξουσίας και ευθύνης απασχολεί τις κοινωνίες τα τελευταία 2500 χρόνια. Παρ’ όλον ότι έχουν γραφεί χιλιάδες σελίδες κειμένων σχετικών, παραμένουν ακόμη πολλά να ειπωθούν. Ο λόγος είναι ότι, όπως συμβαίνει και σε πολλές άλλες λέξεις-έννοιες που χρησιμοποιούνται επί μακρόν, έχουμε μεταβολές στο σημαινόμενο, ανάλογα το πλάτος που σε κάθε εποχή ή συγκυρία, καλύπτει η λέξη-έννοια.  Όλοι ξέρουμε πως η έννοια δημοκρατία σήμερα, δεν είναι και τόσο ξεκάθαρη και σε πολλές περιπτώσεις εννοείται εντός πολλών εισαγωγικών. Ο καθένας μπορεί να σκεφτεί σύνθετες ονομασίες κρατών, στο παρόν ή άμεσο παρελθόν, όπου μεταξύ των άλλων προσδιορισμών υπάρχει ή υπήρχε και η λέξη δημοκρατία χωρίς  όμως να πείθει κανέναν ότι το καθεστώς της χώρας είναι ή ήταν δημοκρατικό. Υπάρχουν αρκετά είδη δημοκρατίας. Σε κάθε περίπτωση ο επιθετικός προσδιορισμός της έχει να κάνει με τον ανώτατο άρχοντα ή την έλλειψη του και το ποσόν της εξουσίας που ενσωματώνεται σε αυτόν. Άλλο προεδρική και άλλο Προεδρευομένη δημοκρατία.


Ο θεσμός της Βασιλευομένης  θεωρείται κάπως παρωχημένος αλλά υποκαθίσταται από το μόρφωμα της «δημοκρατίας» με ισόβιο πρόεδρο.  Έτσι η Δημοκρατία, κατά τον Αριστοτέλη,  μοιάζει να γίνεται απλά η προμετωπίδα των άλλων δύο, της τυραννίας  ή της ολιγαρχίας, καθώς ο ίδιος στα πολιτικά αναφέρει τα παρακάτω: «δικαίωμα ανάδειξης στα σπουδαιότερα δημόσια αξιώματα έχουν μόνο οι πιο ικανοί στην πολιτική οι οποίοι αποτελούν πάντα μια μειοψηφία και μια μερίδα τους δεν μπορεί παρά να προέρχεται από την τάξη των πλουσίων» χαρακτηριστική φράση που αποδίδετε στον Αριστοτέλη και τον τρόπο θεώρησης της πολιτικής είναι η παρακάτω: «Η ανώτερη εξουσία βρίσκεται αναγκαστικά στα χέρια ενός ή μερικών ή και πολλών. Όταν όλοι αυτοί κατευθύνουν όλες τους τις προσπάθειες προς το γενικό καλό, τούτο το κράτος διοικείται καλά, αλλά όταν ο ένας, οι λίγοι ή οι πολλοί αποβλέπουν μόνο προς το δικό τους συμφέρον, πρέπει να περιμένουμε μια εξέλιξη προς το χειρότερο.»  Όμως τι είναι αυτό που καθορίζει την δημοκρατία;  Η λέξη είναι σίγουρα ελληνική. Αυτό έχει καθιερωθεί αναμφισβήτητα. Η ελληνική γλώσσα έχει σαν βασικό της χαρακτηριστικό την ταύτιση του σημαίνοντος με το σημαινόμενο.  Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η δημο-κρατίας έτσι όπως ασκήθηκε από τον Περικλή, στον επιτάφιο του Περικλή του οποίου συγγραφέας υπήρξε ο Θουκυδίδης τον οποίο χαρακτηρίζουν αρκετοί ιστορικοί ολιγαρχικό, παρά ταύτα διεπόμενος από πολιτικό ρεαλισμό στον επιτάφιο δίνει τον ορισμό της Δημοκρατίας μέσω του Περικλή λέγοντας πως :  Το πολίτευμά μας ονομάζεται "δημοκρατία", γιατί η εξουσία είναι στα χέρια των πολλών και όχι των ολίγων. Ως προς τις ιδιωτικές τους διαφορές, όλοι έχουν τα ίδια δικαιώματα απέναντι στους νόμους , ενώ, σχετικά με τη θέση τους στον δημόσια ζωή, καθένας, σύμφωνα με την επίδοσή του σε κάποιο τομέα, επιλέγεται για κάποιο δημόσιο αξίωμα όχι εξαι-τίας της κοινωνικής του καταγωγής, αλλά λόγω της προσωπικής του αξίας ΄ ούτε πάλι κάποιος που είναι φτωχός εμποδίζεται από το γεγονός ότι δεν είναι κοινωνικά επιφανής, αν και είναι ικανός να προσφέρει κάτι στην πατρίδα του. Η ελευθερία διέπει τη δημόσια συμπεριφορά μας αλλά και τις μεταξύ μας καθημερινές σχέσεις, αφού έχουμε αποβάλει την αμοιβαία καχυποψία και δε θυμώνουμε με το γείτονα, όταν συμπεριφέρεται όπως του αρέσει, ούτε κάνουμε μούτρα, πράγμα που ναι μεν δε βλάπτει , είναι όμως δυσάρεστο.

Κι ενώ στην ιδιωτική μας ζωή συμπεριφερόμαστε έτσι που να μην ενοχλεί ο ένας τον άλλον, στο δημόσιο βίο μας δεν παρανομούμε , από σεβασμό προπαντός και θεληματική υπακοή στους εκάστοτε ταγούς μας και στους νόμους, ιδιαίτερα μάλιστα σ' εκείνους τους νόμους που έχουν θεσπιστεί για την προστασία των αδικημένων , καθώς και σε άλλους που, αν και είναι άγραφοι, η παράβασή τους προκαλεί, όπως το παραδέχονται όλοι, ντροπή». (ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ, "ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ" . Βιβλίο Β', 37) .   Αυτό το χαρακτηριστικό δημιουργεί σύνθετες λέξεις-έννοιες στις οποίες, στις περισσότερες περιπτώσεις, εμπεριέχονται και οι βασικές προϋποθέσεις  ύπαρξης ή εφαρμογής της έννοιας. Ενσωματώνεται δηλαδή στη λέξη η μέθοδος ή ο αλγόριθμος, υλοποίησης ή διαπίστωσης της έννοιας. Τέτοιο παράδειγμα είναι η λέξη-έννοια, ελευθερία. Το πρώτο συστατικό της είναι η λέξη «έ-λευσις», το δεύτερο κατ’ άλλους το ρήμα «ερώ» κατ’ άλλους η λέξη «όριο».  Ο εμπεριεχόμενος αλγόριθμος στην μία περίπτωση είναι «ελαύνειν όπου ερά» η «μετάβασις» δηλαδή «όπου επιθυμεί» και εδώ η διαπιστωτική μέθοδος είναι ο έλεγχος κινητικότητας σε σχέση με την επιθυμία.  Έτσι προς το παρόν, και για όσο καιρό ακόμη επιτρέψει η τεχνολογία, ο καθένας μπορεί να έχει ελεύθερη σκέψη όχι ενδεχομένως όμως, και ελεύθερη έκφραση. Επίσης ένας φυλακισμένος που δεν επιθυμεί να είναι κάπου αλλού εκτός φυλακής είναι ελεύθερος. Η δεύτερη περίπτωση όπου η «έλευσις» συνδυάζεται με το «όριο» εμπεριέχει έναν πολυπλοκώτερο αλγόριθμο. Στην περίπτωση αυτή η ελευθερία είναι αποτέλεσμα ανάγνωσης του περιβάλλοντος και  διαμόρφωσης των επιθυμιών κινητικότητας. Αυτό που «ελαύνει» δεν είναι το υποκείμενο αλλά το «όριο» και η διαπιστωτική μέθοδος είναι η σύμπτωση επιθυμίας και ορίου. Η «έλευσις ορίου» είναι μια διαδικασία ανάδρασης μεταξύ υποκειμένου και περιβάλλοντος. Αυτή η ανάδραση μπορεί να έχει σταθεροποιητικό χαρακτήρα για τις κοινωνικές δομές, και αυτό συμβαίνει όταν η «έλευσις ορίου» είναι αποδεκτή. Σε μερικές όμως περιπτώσεις η συνεχής μείωση (μη αποδεκτή) της «κινητικότητας» του υποκειμένου εκδηλώνεται με κοινωνικές αναταραχές που είτε καταπνίγονται  (οπότε αναβάλλεται η δράση τους), είτε καταλήγουν σε αλλαγή των ανωτάτων εξουσιαστικών στρωμάτων. Αυτή η διαδικασία διεκδίκησης νέου ορίου «κινητικότητας» λέγεται επανάσταση αν και μοιάζει περισσότερο με επανάταξη.  [Ο ποιητής Μιχάλης Κατσαρός μου είχε πει «Παλιότερα ήμουνα επαναστάτης του Θέρισσος τώρα είμαι επαναστάτης του revolution»]. Από τις τρείς περιπτώσεις διακυβέρνησης του Αριστοτέλη η μόνη που περιλαμβάνει μηχανισμούς αυτορρύθμισης (αυτοθέσμισης κατά Κ. Καστοριάδη) είναι η Δημοκρατία.  Συνήθως η λέξη χωρίζεται στα δύο συνθετικά της Δήμος -Κράτος άρα έχουμε δημοκρατία όταν «κρατεί» ο «δήμος». Η πρώτη αυτή ανάγνωση είναι αρκετά δυνατή νοηματικά ως διαπιστωτική μέθοδος που περιέχεται στην λέξη δημοκρατία, ώστε να μοιάζει αυτοτελής. Προχωρώντας όμως περισσότερο στην ανακάλυψη του εσωτερικού αλγορίθμου της λέξης- έννοιας  Δημοκρατία βλέπουμε ότι υπάρχει τουλάχιστον ένα ακόμη επίπεδο. Η λέξη «κράτος» έχει άμεση σχέση με την εξουσία [ έχω > έξουσα > εξουσία, ή έξουσα την δύναμη, από τις τρείς τάξεις αγγέλλων (εξουσίες, δυνάμεις, κυριότητες) η κοντινώτερη προς τον Θεό είναι οι «εξουσίες» ] τόσο ετυμολογικά όσο και μυθολογικά. Κράτος είναι το όνομα ενός από τα τέσσερα παιδιά της Στυγός από τον Τιτάνα Πάλλα. Κατά την τιτανομαχία η Στυγξ πήρε τα παιδιά της και πήγε με το μέρος του Δία. Σε ένδειξη ευγνωμοσύνης ο Δίας ανέθεσε στην Στύγα να είναι θεματοφύλακας των ιερών όρκων θεών και ανθρώπων, ενώ κράτησε τα παιδιά της (Κράτος, Βία, Ζήλον και Νίκη) μαζί του.  Το πρώτο συνθετικό ο δήμος (δάμος > δήμος, ενώ δαμός > δημός από το δαίω = καίω, είναι το  καιόμενο λίπος στις θυσίες ) προέρχεται κατ’ άλλους από το ρήμα δίδημι = δεσμεύω  ή πιο σωστά από το ομηρικό ρήμα δατέομαι = διαχωρίζω χωρίς δυνατότητα επανασύνδεσης (μέλ. δάσασθαι > δασμός > αναδασμός).

Έτσι αν πάρουμε τις έννοιες με την σειρά έχουμε ότι η ύπαρξη του Δήμου προϋποθέτει τον (τότε) Δασμό της γης, το οριστικό μοίρασμα της δηλαδή. Προφανώς αυτή η μοιρασιά κατέληγε σε αυτό που θα λέγαμε σήμερα τίτλους ιδιοκτησίας. Έτσι η έννοια του Δήμου από τα χρόνια του Θησέα έχει σαν προϋπόθεση τον θεσμό της ιδιοκτησίας που σημαίνει την μόνιμη παραμονή σε έναν τόπο άρα την δημιουργία εστίας (ως οικία, ως Θεά > βωμός, ως μέρος που καίει η φωτιά) και κατά συνέπεια την ανάπτυξη κοινών συμφερόντων για την προστασία των οποίων χρειάζεται η δημιουργία ομάδας, δηλαδή του Δήμου. Σχετικό με το ρήμα δατέομαι είναι και το δαίω = μοιράζω, από το οποίο παράγεται ο  δίκαιος, η δίκη, και η δικαιοσύνη. Η έννοια της δίκης έχει σχέση με τον Νόμο που κι αυτός παράγεται από το ρήμα νέμω = μοιράζω. Υπάρχει λοιπόν εσωτερική και άμεση σχέση μεταξύ των εννοιών Δήμος, Δίκη, Νόμος. Στα άλλα δύο μοντέλα διακυβέρνησης πλην της δημοκρατίας η «έλευσις ορίου» ορίζεται έξω από τα πλαίσια του Δήμου ενώ η διαπιστωτική σχέση της λέξης-έννοιας  ελευθερία απαιτεί την εσωτερική σχέση, οπότε προκύπτει η αυτοθέσμιση στο επίπεδο της ομάδας και όχι του ατόμου. Άρα η ελευθε-ρία του Δήμου πραγματώνεται μόνο στην Δημοκρατία.  Κατ’ ακολουθία η διαπιστωτική σχέση της Δημοκρατίας προϋποθέτει την βασική συμφωνία στο επίπεδο του «δατέονται», σε οτιδήποτε αφορά τον πολίτη χωρίς να αφαιρείται από αυτόν τον «δασμό» η πολιτική ευθύνη για τα δημόσια πράγματα. Στην δημοκρατία η πολιτική ευθύνη ανήκει ακέραια στον Δήμο. Στην διαμεσολαβούμενη Δημοκρατία η πολιτική ευθύνη του Δήμου είναι ελάχιστη. Όμως σε αυτήν την περίπτωση που είναι και η συνήθης  ο Δήμος δεν «κρατεί» αλλά «διακρατεί». Έχουμε δηλαδή αναδασμό της πολιτικής ευθύνης και κατά συνέπεια της εξουσίας, οπότε η δημοκρατία διολισθαίνει προς ένα από τα άλλα δύο συστήματα διακυβέρνησης και κατά συνθήκη, όπου πρέπει να τηρούνται τα προσχήματα, σε εκείνο της συγκεκαλυμμένης ολιγαρχίας . Η βασική δικαιολογία για κάτι τέτοιο είναι η αναγκαιότητα της εξειδίκευσης των αρχόντων στην διαχείριση των κοινών. Αυτό συνεπάγεται την μετατροπή των «υπ-ουργών» σε «υπερ-ουργούς» και αυτή η ανατροπή δημιουργεί  νέες δομές εξουσίας.

Η αυτοθέσμιση καταλύεται, και μαζί της η βασική ιδιότητα του Δήμου που είναι η αυτό-οργάνωση. Στα μη δημοκρατικά συστήματα η έννοια της δικαιοσύνης είναι σχετική και το δίκαιο του ισχυρότερου συνήθως επικρατεί. Εδώ έρχεται ο Τζόρτζ Όργουελς το 1945 με το μυθιστόρημα «η Φάρμα των ζώων» να βάλει τα πράγματα στη θέση τους. Ένα βιβλίο με αλληγορική σημασία λειτουργεί σαν μεγεθυντικός φακός όλων εκείνων των αιτιών που οδήγησαν στην Ρωσική Επανάσταση  και την εγκαθίδρυση του Σταλινικού καθεστώτος, αλλά και των όσων υπέστη η Ρωσία από τον Στάλιν. Θέλοντας όχι μόνο να διακωμωδήσει τον  Στάλιν όπως πιστεύουν πολλοί. Αλλά μέσα από αυτό το πόνημα να επισημάνει τα  παρακάτω: Στα πρώτα κομουνιστικά συγγράμματα η έννοια άνθρωπος ως οντότητα δεν υπάρχει, τον λόγο έχει η μάζα «Φάρμα των ζώων» σε δεύτερη ανάγνωση τα υπόλοιπα ζώα δεν έχουν το δικαίωμα να κάνουν τίποτα αν δεν πάρουν την άδεια από τα γουρούνια άρα υπάρχει η ιεραρχία μέθοδος που ακολουθείτε σε όλο τα κομμουνιστικά καθεστώτα. Τέλος το βασικότερο το κάθε ζώο δεν λειτουργεί ως αυθύπαρκτο ον όπως με την παρουσία του αφεντικού του, αλλά περιμένει να επιβιώσει από τα ψιχία που θα δεηθεί να του προσφέρει η ομάδα των γουρουνιών που κάνει το κουμάντο. Άρα σε ένα καθαρά δημοκρατικό καθεστώς υπάρχει η αυτοδιάθεση του ατόμου όπου ο κάθε άνθρωπος βάση των ικανοτήτων του μπορεί να ανέβει ιεραρχικά τα σκαλιά της κοινωνίας, στον κομμουνισμό από την άλλη έχουν όλοι το ίδιο ανεξάρτητα από το που μπορούν να φτάσουν και το τι μπορούν να κάνουν ανάλογα με τις δυνατότητές τους …Εν ολίγοις  μαζικοποίηση  και εξομοίωση των πάντων προς τα κάτω. 

Τέλος , αν όλα όσα είπαμε και γράψαμε παραπάνω θέλουμε να τα φέρουμε στα μέτρα της σημερινής πραγματικότητας το συμπέρασμα είναι ένα… Η φτωχοποίηση των λαών που οφείλεται στον καταναλωτισμό χωρίς όρια, την επίπλαστη ευμάρεια την οποία τεχνηέντως δημιούργησαν οι εκάστοτε ηγεσίες δημοκρατικά εκλεγμένες και ακολούθησε ο κόσμος… Οδηγεί σήμερα τους λαούς και τα κράτη σε φαινόμενα της δεκαετίας του 1930 εθνικοσοσιαλιστικά, καθώς η άγνοια της ιστορίας, το προσωπικό συμφέρον σε συνδυασμό με τον λαϊκισμό και τον εθνικισμό ανθίζουν και λουλουδίζουν όταν οι κοινωνίες είναι παρακμιακές. Τ’ άκρα συναντώνται εκεί που ο κύκλος κλείνει σε αυτή την ιστορική καμπή βρισκόμαστε σήμερα. Ιστορικά γεγονότα και πρωταγωνιστές όπως  Μάης του '68 στο Παρίσι και Πολυτεχνείο στην Ελλάδα που έφεραν τις μεγάλες αλλαγές πλέον έχουν περάσει στο χρονοντούλαπο… Αξίες και ιδανικά για καλύτερες κοινωνίες ακούγονται αχνά και μεμονωμένα… Φαινόμενα που παραπέμπουν στην Γερμανία του 1933 όταν η φτώχεια από τη μια και η έλλειψη ονείρου ή οράματος από την άλλη έφεραν στην εξουσία των εθνικοσοσιαλιστή Αδόλφο Χίτλερ, δυστυχώς στις μέρες μας έχουν την τιμητική τους. Όλα αυτά πρέπει να μας προβληματίζουν και να προσπαθούμε να θωρακίζουμε τη Δημοκρατία όχι ως μια απλή έννοια αλλά ως ένα αγαθό πολύτιμο για όλους μας.


Σγούρα Δήμητρα, Καμπουράκης Γιώργος, Νόττας Μάριος 

Το Βήμα της Αιγιάλειας
Author: Το Βήμα της Αιγιάλειας
Ανεξάρτητη eφημεριδα άποψης.

BLOG COMMENTS POWERED BY DISQUS